1) Kriz Veri Mimarisi: Tek bakışta çok akış

Tablolar:

• Operasyon: üretim, OTIF, duruş/arıza, stok, tedarikçi teslim, navlun/geçiş, kalite (COPQ, iade).

• Siber/BT: olay sayısı, saldırı türü, zafiyet, yamalama gecikmesi, MFA kapsaması, kurtarma süreleri (RTO/RPO).

• Müşteri/itibar: NPS/CSAT, şikâyet temaları, çağrı merkezi yükü, sosyal duygu, haber adedi/ses payısı, kriz zaman damgaları.

• Finans: gelir–marj–nakit, ekstra maliyetler (fazla mesai, ekspres kargo), cezalar, spread.

• İK: devamsızlık, vardiya, kritik rol yedekleme, esenlik (tükenmişlik).

• Uyum/ürün güvenliği: geri çağırma, denetim, ihlal/inceleme.
  Jamovi adımı: Data → Open ve Merge/Join ile tarih–tesis/lokasyon–ürün/kanal anahtarı; Compute ile kriz penceresi kuklaları, hareketli ortalama/σ, z-skor ve uç değer bayrağı (IQR kuralı). “Not” sütununda veri sözlüğü ve dönüşümleri belgeleyin (audit trail).

2) Erken Uyarı KRI’ları ve Kırmızı Bayraklar

Örnek KRI seti:

• Tedarik: zamanında teslim < %95, tedarikçi denetim skoru < 70, navlun gecikmesi > 3 gün.

• Siber: patch gecikmesi > 7 gün, MFA < %98, kritik açık sayısı > eşik.

• Operasyon: OTIF < %93, hurda > %2, duruş > X saat/hafta.

• İtibar: negatif his > %35, ses payısı düşüşü > 5 p, çağrı yükü 2×.

• Finans/nakit: DSO > 60, nakit yakım trendi, kur/emtia VaR.
  Jamovi: Compute ile eşikler; kontrol grafikleri (ortalama ±3σ), EWMA. Alarm matrisi: eşik aşımlarının sayısı ve birlikte görülme (korelasyon ısı haritası).
  Karar: Eşikleri mevsim etkisine göre dinamik ayarlayın; sahte alarmları azaltmak için ikili eşik (erken uyarı / kritik).

3) Kriz Döngüsü: Algılama → Yanıt → İyileşme metrikleri

• Algılama: ilk sinyal süresi, onay süresi, tırmanma (escalation) dakikası.

• Yanıt: karar süresi, aksiyon başlatma, kurtarma (RTO), alternatif akış devreye alma.

• İyileşme: normale dönüş (MTTR), backlog temizliği, müşteri telafisi, itibar toparlanma eğrisi.
  Jamovi: Zaman damgalarından SLA ölçümleri; şelale grafiği ile toplam gecikmeye katkılar.
  Örnek: “Algılama 18 dk, onay 42 dk, aksiyon 55 dk; toplam 115 dk. İlk iki bacağı 50 dk’ya indirmek için otomatik uyarı + görev kartı.”

4) Kriz Penceresi Analizi (Event Study Mantığı)

Amaç: Krizin önce/sonra etkisini sayıya dökmek.

• Pencere: −14…+28 gün (ihtiyaca göre).

• Seriler: satış, NPS, iade, sosyal duygu, hisse/spread (varsa), site trafiği, çağrı yükü.
  Jamovi: Compute ile pencere kuklaları; fark grafiği ve alan altında kayıp/geri kazanım.
  Karar: “Toplam satış kaybı ₺X, telafi kampanyasıyla +₺Y; net etki ₺Z.”

5) Farkların Farkı (DiD) ile Müdahale Etkisi

Durum: Aynı dönemde krizi yaşayan birimler (Tedavi) ve yaşamayan/az etkilenen benzerleri (Kontrol).

$$Y=\alpha +\beta (\text{Tedavi}\times \text{Sonrası})+\gamma X+\epsilon$$

Jamovi: Tedavi/sonrası kuklaları ve etkileşim; paralel eğilim kontrol grafiği.
Örnek rapor: “Kriz sonrası telafi programı (ücretsiz değişim) NPS’yi +6 p, iade oranını −1,4 p düşürdü (g.a. [−2,1; −0,7]).”

6) Operasyonel Kriz: Duruş–OTIF–COPQ üçgeni

Metrikler: duruş saatleri, OTIF, COPQ, alternatif rota/kaynak kullanımı, vardiya ve kapasite.
Jamovi:

• Poisson/NegBin: duruş sayısı = f(bakım, iş yükü, hava, tedarik gecikmesi).

• OLS: COPQ = f(hurda, yeniden işleme, hız–kalite dengesi).

• What-if: “OTIF’i %92→%96 çekmek için hangi kaldıraç?”
  Karar kartı: Hız–kalite–maliyet trilemmayı sayıya döküp telafi planı (ek sefer, ekspres kargo, kapasite kaydırma).

7) Tedarik Krizi: Alternatif ve Esneklik Mimarisi

Metrikler: yüksek riskli tedarikçi oranı, denetim skoru, lead time, parçalanmış rota sayısı, çift kaynak payı.
Jamovi:

• Logit: stok-out(1/0) = f(lead time, güvenlik stoğu, çift kaynak, denetim skoru).

• OLS: gecikme günü = f(navlun, gümrük, hava/grev, mesafe).
  Aksiyon: “Çift kaynak + güvenlik stoğu + sözleşme SLA”; kısa vadede ekspres, orta vadede co-location/nearshoring analizi.

8) Siber Kriz: RTO–RPO ve Veri İhlali Etkisi

Metrikler: tespit süresi (MTTD), yanıt süresi (MTTR), etkilenen kayıt, kurtarma başarısı, hizmet kesinti dakikası, müşteri telafi maliyeti.
Jamovi:

• DiD: Zorunlu MFA ve EDR sonrası ihlal sıklığı;

• Logit: ihlal(1/0) = f(patch gecikmesi, MFA, açık port, 3rd party erişim).
  Karar: “Patch ≤7 gün, MFA ≥%98, yedek ‘immutable’ + izolasyon tatbikatı; kriz sırasındaki iletişim şablonu.”

9) Ürün Güvenliği/Regülasyon Krizi: Geri Çağırma ve Uyumluluk

Metrikler: etkilenen parti/ürün, çağrı kapsaması, şikâyet/yaralanma, raf temizleme hızı, düzenleyici raporlama süresi.
Jamovi:

• Poisson: olay sayısı = f(üretim lotu, tedarikçi, kalite kapısı).

• Event window: satış/NPS etkisi; Mediation: geri çağırma → (telafi hızı) → itibar.
  Politika: “Kanıt–şeffaflık–hız”; net iade adımı; perakendeci–bayi panosu.

10) PR/İtibar Krizi: Duygu–SOV–Kurtarma Eğrisi

Metrikler: negatif his payı, ses payısı, haber kalitesi (kaynak güveni), influencer/uzman desteği, düzeltme erişimi.
Jamovi:

• DiD: kriz iletişimi oyun kitabı (tek sözcü/tek mesaj) sonrası duygu ve SOV farkı.

• OLS: satış/NPS = f(duygu endeksi, düzeltme erişimi, sosyal kanıt).
  Sonuç: “Düzeltmeye uzman kanıt eklendiğinde toparlanma hızı 1,6×.”

11) Finansal Kriz: Nakit–Kredi–Kur—“Marjı nasıl koruruz?”

Metrikler: DSO/DPO/DIO, nakit yakım, kur/emtia şokları, faiz maliyeti, covenant yakınlığı.
Jamovi:

• VaR-lite: kur/emtia P95 senaryosu + marj elastikiyeti (regresyondan).

• OLS: DSO = f(vade, iskonto, ülke riski, kampanya).
  Aksiyon: Dinamik iskonto, hedge, maliyet aktivasyonu, sermaye hafifletme (leasing/outsourcing) senaryoları.

12) İnsan Krizi: Anahtar Rol Kaybı ve İşyeri Olayları

Metrikler: anahtar rol yedekleme, devinim riski, devamsızlık, iş güvenliği olayları.
Jamovi:

• Logit: ayrılma(1/0) = f(tükenmişlik, ücret bandı, liderlik, kariyer tavanı).

• Cox/Survival: ayrılmaya kadar geçen süre.
  Karar: Kurtarma teklifleri, rotasyon, yedekleme planları; kriz sırasında psikolojik güven iletişimi.

13) Kriz İletişimi: İç–Dış Senkron ve Kanıt

İç iletişim: tırmanma zinciri, görev sahipliği, status page;
Dış iletişim: ilk mesaj (ne biliyoruz/bilmiyoruz/ne yapıyoruz), periyodik güncelleme, Q&A.
Jamovi: İç e-posta/intranet okunma–katılım, çağrı yükü, sosyal duygu ile zaman eşleştirme; Mediation: lider mesaj netliği → (psikolojik güven) → çağrı çözüm hızı.
Sonuç: Netlik ve ritim, panik–yük sarmalını kırar.

14) Senaryo ve Stres Testleri: “Kötünün kötüsü”

Şok seti: tedarikçi duruşu +7 gün, siber kesinti 48 saat, kur +%15, talep −%8, hava/afet nedeniyle tesis duruşu 72 saat.
Jamovi: Baz vs şok: OTIF, stok-out, NPS, satış, marj, COPQ, DSO, RTO/RPO. Karar kartı: hangi kaldıraç (alternatif tedarik, emniyet stoğu, SLA, edge cache, manuel süreçler, fiyat adımı, telafi paketi) hangi metriği ne kadar iyileştiriyor?

15) Monte Carlo ile Çoklu Riskin Portföy Etkisi

Girdiler: talep, kur, navlun, tedarik gecikmesi, siber kesinti olasılığı/süresi, telafi maliyeti.
Çıktı: FAVÖK dağılımı, P5–P95, “en büyük katkı” ayrışımı.
Jamovi (R köprüsü): simülasyon sonuçları tablolaştırılır; P5–P95 şerit grafiği.
Yorum: Kümülatif risk, tekil risklerin toplamından farklıdır—korelasyon önemlidir.

16) Telafi ve Müşteri Kurtarma: Program Tasarımı

Kaldıraçlar: ücretsiz değişim/ekspres, uzatılmış garanti, kredi, sadakat puanı, proaktif bilgilendirme, “white glove” destek hattı.
Jamovi:

• DiD: telafi programı sonrası NPS/iade;

• OLS: maliyet/gelir etkisi; net etki = elde tutulan gelir − telafi maliyeti.
  Karar: Maliyet verimli telafi seti; eşik-tetikleyici (ör. gecikme > 3 gün → otomatik telafi).

17) War Room (Kriz Masası) Metrikleri ve Ritmi

Panodaki kutular: algılama–onay–aksiyon süreleri, olay/şikâyet akışı (dakika saat), OTIF/çağrı/NPS anlık, sosyal duygu, kapasite & backlog, finansal sayaç (kümülatif kayıp/telafi).
Ritim: 30–60 dk güncelleme, tek sürüm gerçek (SSOT), karar–aksiyon–sahip–zaman–takip.
Jamovi: canlı veri akışı yoksa seri import; görselleştirme güncelleme makroları.

18) Tatbikatlar: Masaüstü, teknik ve tam saha

Türler: masaüstü (table-top), teknik kurtarma (BT), tam saha (iş + iletişim + tedarikçiler).
Metrikler: tatbikat sayısı, kapsama, öğrenme maddeleri, MTTR iyileşmesi.
Jamovi: Öncesi–sonrası ve DiD: tatbikat yapılan birimler vs yapılmayanlar.
ROI: kriz başına hasar ⇩, algılama/yanıt süresi ⇩; telafi maliyeti ⇩.

19) Sigorta ve BCM Köprüsü

Sigorta: siber/ürün/iş durması/mesleki sorumluluk.
Jamovi: Beklenen yıllık zarar = frekans × şiddet; farklı limit–muafiyet senaryoları (şelale + verim sınırı grafiği).
BCM/DRP: RTO/RPO testi, alternatif lokasyon, iletişim ağacı.
Karar: “Muafiyet ₺x → prim −₺y; kalan risk +₺z; optimum (x*). BCM tatbikatı yılda 2; kritik veriye immutable yedek.”

20) Öğrenme ve Kapanış: Post-mortem → Kalıcı iyileştirme

Şablon: olay akışı, kök neden (5N+1K/ishikawa), ne işe yaradı/yarayamadı, karar noktaları, iletişim, veri ve onay gecikmesi, aksiyon sahipleri ve tarih.
Jamovi: Post-mortem maddeleri için tamamlanma oranı ve tekrar olay logiti.
Yönetim: Öğrenme maddesi tamamlanmazsa risk primi eklenir (plan–bütçe disiplinine bağlayın).

Sonuç (Güçlü, kapsamlı ve uygulanabilir)

Kriz, “şanssızlık” ya da “mecburiyet” değildir; ölçülebilen ve yönetilebilen bir durumdur. Başarılı kurumlar, krizi üç katmanda yönetir:

1. Öncesi (hazırlık): Erken uyarı KRI’ları, eşikler, senaryo–stres, tatbikat ve alternatif planlar; veri sözlüğü ve tırmanma şeması; BCM–sigorta uyumu.

2. Anı (yanıt): Algılama–onay–aksiyon sürelerinin dakikası dakikasına ölçümü; war-room ritmi; iç–dış iletişimin kanıt ve tek ses ile yürütülmesi; operasyon–itibar–finans eşzamanlı panosu.

3. Sonrası (iyileşme): MTTR, backlog temizliği, müşteri telafisi, itibar toparlanma eğrisi; post-mortem ve kalıcı iyileştirme; DiD ile müdahale etkinliği; öğrenmenin standartlaşması.

Jamovi, bu üç katmanı tek bir çalışma dosyasında operasyon–siber–finans–itibar eksenlerinde birleştirir:

• Erken uyarı: kontrol grafikleri, z-skor eşikleri, alarm matrisi; yanlış pozitifleri ayarlayan mevsimsel eşikler.

• Modelleme: Poisson/NegBin ile olay sıklığı; OLS/logit ile stok-out, NPS, iade; DiD ile müdahale etkisi; mediation ile telafinin itibar ve ciroya geçişi; survival ile ayrılma/arıza süresi.

• Senaryo–stres–Monte Carlo: “kötünün kötüsü”ni ve dağılım kuyruklarını görünür kılar; finansal sayaçla anlık maliyet.

• Yürütme: karar kartı formatı (etki TL/pp, güven aralığı, süre, sorumlu, takip metriği); war-room panosu; tatbikatların ölçülen ROI’si.

• Yönetişim: tek sözlük, tek sürüm gerçek (SSOT), gizlilik–etik, dış denetim/sertifikasyon.

Uygulama yol haritası:

• Hafta 1–2: Veri birleşimi, KRI–eşik seti, kontrol grafikleri ve alarm matrisi; kriz penceresi şablonları.

• Hafta 3–4: Operasyon/tedarik/siber/itibar için temel modeller; telafi programı taslakları; ilk war-room panosu.

• Hafta 5–6: Senaryo–stres ve Monte Carlo; finansal sayaç; sigorta–BCM senkronizasyonu.

• Hafta 7–8: Tatbikat (masaüstü + teknik), DiD ile müdahale ölçümü; post-mortem kitaplığı.

• Sürekli: Eşik duyarlılığı, mevsimsellik güncellemeleri, lead–lag ve placebo testleri; öğrenme maddeleri takip oranı ≥%95.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı etkiye çeviren kriz yönetimi; hasarı azaltmakla kalmaz, güveni artırır ve rekabet avantajı üretir. Krizi sayıya dökebildiğiniz ölçüde; ekipler paniğe değil protokole, suçlamaya değil öğrenmeye, “geciktirmeye” değil hızlı ve kanıtlı karara yönelir. Jamovi ile oluşturduğunuz kriz analitiği masası, bir sonraki fırtınada yalnız ayakta kalmanızı değil, toparlanmayı hızla fırsata çevirmeyi mümkün kılar.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Kriz Yönetimi ve Analizleri first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: İK Analitiğinin Omurgası

Tablolar:

• Aday–İşe Alım: başvuru kanalı, kaynak, aşamalar (CV, telefon, teknik, panel), süreler, değerlendirme puanları, teklif–kabul, maliyet.

• Çalışan Profili: ID (anonim), rol/fonksiyon, kıdem, eğitim düzeyi, ücret bandı, yan haklar, lokasyon, çalışma modeli (ofis/hibrit/uzaktan).

• Performans–Hedef: hedef kategorileri, OKR bağlantısı, değerlendirme puanı, kalibrasyon notu, prim.

• Öğrenme–Gelişim: eğitim saati, zorunlu/isteğe bağlı, sınav/sertifika, koçluk/mentorluk.

• Esenlik–Anket: eNPS, bağlılık boyutları (amaç, özerklik, ustalık, adalet, güven), tükenmişlik, psikolojik güven.

• İş Gücü Operasyonları: devinim (ayrılma nedeni), devamsızlık, fazla mesai, vardiya, kazalar.

• Finans–Operasyon–Müşteri: katkı kârı, marj, üretkenlik (ciro/çalışan), NPS/CSAT, COPQ, lead time.

Jamovi adımı:

1. Data → Open ile tabloyu içe alın; Merge/Join ile çalışan–dönem veya aday–pozisyon anahtarlarında birleştirin.

2. Compute ile zaman pencereleri (T−1 performans, T devinim), standardizasyon (z), endeksler (Bağlılık, Psikolojik Güven, Yetenek Kalitesi).

3. Not sütununda dönüşümleri belgeleyin (audit trail) ve ölçüm sözlüğünü yazın (ör. “net ücret bandı”, “performans 4/5 = ‘beklentiyi aşar’”).

Neden? İK etkisi, ancak finansal ve operasyonel sonuçlarla bağ kurduğunda yönetimin diline dökülür.

2) İşe Alım Hunisi: Dönüşüm, Süre ve Kalite

Metrikler: başvuru→CV→görüşme→teklif→kabul oranları; time-to-fill, time-to-hire, işe alım maliyeti; hire quality(ilk 180 günde performans, ödev/deneme puanı, eğitim gereksinimi).
Jamovi:

• Descriptives ile kanal kırılımında huniler; çizgi/kutu grafiği ile süre dağılımı.

• Logit: teklif kabul(1/0) = f(ücret bandı, hibrit esneklik, kanal, zaman).

• OLS: 180 günlük performans = f(kaynak, mülakat puanı, eğitime hazırlık, onboarding süresi).

Karar kartı: “Kaynak X → yüksek kabul + yüksek kalite; telefon ön elemesi süresi 5→3 gün; teklif paketine esneklik eklensin.”

3) İşe Alımda Önyargı ve Adalet

Hipotez: Bazı kanallar/demografik gruplar daha az çağrılıyor veya daha zor puanlanıyor olabilir.
Jamovi:

• Propensity score benzeri eşleştirme (R eklentisi) veya çok değişkenli logit: görüşmeye çağrı(1/0) = f(yeterlik, deneyim) + grup kuklaları.

• Adalet Endeksi: eşit yeterlikte çağrı farkı.
  Aksiyon: Kör tarama (fotoğrafsız CV), yapılandırılmış mülakat rubriği, DEI hedefleri.

4) Performans ve Hedef Yönetimi: Kalibrasyonun Ölçümü

Metrikler: Ortalama puan, dağılım, sapma; kalibrasyon (takımlar arası tutarlılık); hedef zorluğu ve gerçekleşme oranı.
Jamovi:

• ANOVA: puan = f(takım, yönetici) → yönetici etkisi var mı?

• OLS: hedef sapması = f(hedef zorluğu, kaynak, bağımlılık, iş yükü).

• Mediation: eğitim → (yetkinlik) → performans artışı.

Karar: Aşırı iyimser hedefler yerine kalibrasyon matrisi; puan dağılımına kontrol bandı.

5) Ücret ve Yan Hak Mimarisinin Analizi

Metrikler: ücret bandı pozisyonu (compa-ratio), iç adalet (aynı rolde dağılım), piyasa medyanına uzaklık, yan hak kullanım oranı.
Jamovi:

• Quantile regression: ücret = f(kıdem, rol, performans, lokasyon) + grup kuklaları → eşitsizlik noktaları.

• OLS: devinim riski = f(ücret bandı farkı, piyasa gap, esneklik).

Aksiyon: Kritik roller için piyasa düzeltmesi, esnek yan hak menüsü, ikame olmayan cash dışı ödüller (öğrenme bütçesi).

6) Eğitim ve Öğrenme ROI’si

Metrikler: eğitim saati/kişi, sertifika, sınav puanı, uygulama oranı, performans/NPS/COPQ etkisi.
Jamovi:

• Öncesi–sonrası + eşleştirilmiş kontrol → DiD: eğitim sonrası performans artışı ve COPQ azalması.

• Logit: sertifika alanların terfi olasılığı.
  Karar: Düşük etkili eğitimleri kapat; iş başında koçluk ve proje tabanlı öğrenmeye bütçe kaydır.

7) Kariyer Yolları, İç Mobilite ve Yedekleme

Metrikler: iç transfer oranı, terfi hızı, kritik rol yedekleme (succession) kapsamı, bekleme süresi.
Jamovi:

• Survival analizi (R eklentisi) veya OLS/logit: terfi = f(yetkinlik, performans, eğitim, rol açığı).

• Isı haritası: yedekleme boşlukları (kritik rol × yedek sayısı).
  Aksiyon: Kariyer patikası görünür kılın; mentor–menti eşleştirme; iç ilan zorunluluğu.

8) Devinim (Turnover) ve Devamsızlık Riski

Metrikler: gönüllü–zorunlu ayrılma oranı, ilk 6–12 ay churn, devamsızlık günleri, sebep kodları.
Jamovi:

• Logit: ayrılma(1/0) = f(ücret gap, yönetici stili, esneklik, tükenmişlik, performans, kariyer tavanı).

• Cohort: işe giriş ayına göre 6–12 ay churn.

• Kontrol grafikleri: devamsızlık trendi ve sezon etkisi.

Karar: “Risk puanı” yükseklerde kurtarma teklifi ve kariyer konuşması; vardiya/izin adaleti.

9) Esenlik ve Tükenmişlik

Metrikler: tükenmişlik endeksi, fazla mesai, uyku/enerji algısı, esneklik skoru, psikolojik güven, destek imkanları.
Jamovi:

• OLS/Logit: hata oranı ve ayrılma = f(tükenmişlik, fazla mesai, esneklik, liderlik stili).

• DiD: “odak zamanı/çalışma penceresi” pilotu sonrası hata ve NPS etkisi.
  Aksiyon: İş yükü dengeleme, odak zamanı, sessiz saatler, kapasite artışı veya otomasyon.

10) Bağlılık, eNPS ve Psikolojik Güven

Metrikler: eNPS, bağlılık (amaç/özerklik/ustalık), psikolojik güven, konuşma kültürü.
Jamovi:

• Faktör analizi ile endeksler;

• OLS: performans ve NPS = f(bağlılık, psikolojik güven, liderlik).
  Karar: Koçluk ritmi, “speak-up” ve geri bildirim forumları; tanıma–takdir uygulamaları.

11) Çeşitlilik–Eşitlik–Dahil Etme (DEI)

Metrikler: temsiliyet, ücret farkı, terfi/performans farkı, katılım–aidiyet.
Jamovi:

• Etkileşim modeli: NPS/performans = f(DEI endeksi, psikolojik güven, DEI×güven).

• Logit: işe alımda teklif kabul = f(DEI algısı, esneklik, ücret).
  Aksiyon: Yapılandırılmış mülakat, kör tarama, yönetici eğitimi; dahili topluluklar.

12) Yönetsel Ritüeller ve Toplantı Ekonomisi

Metrikler: 1:1 sıklığı, ekip toplantısı süresi/katılımcı sayısı, ön okuma, karar döngüsü, aksiyon kapanma oranı.
Jamovi:

• OLS: karar süresi = f(ön okuma, katılımcı, ritüel kalitesi, liderlik stili).

• A/B: 25–50 dk kuralı ve ≤7 katılımcı pilotu.
  Karar: Toplantı tasarımı; karar sahibi ve “sonraki adım” zorunluluğu.

13) İş Gücü Planlama ve Kapasite

Metrikler: FTE ihtiyacı, üretkenlik (çıktı/FTE), beceri matrisi (multi-skill), yedekleme.
Jamovi:

• Regresyon: çıktı = f(FTE, beceri derinliği, otomasyon); verimlilik sınırı için radar/uzaklık ölçüsü.

• What-if: talep +%10, devinim +%2 → açık pozisyon/iş yükü.
  Aksiyon: Eğitim/otomasyon yatırımı, rota ve vardiya optimizasyonu.

14) Uyum, Etik ve Güvenlik

Metrikler: zorunlu eğitim katılımı, ihlal/olay sayısı, bildirim kanalı kullanımı, kapanma süresi.
Jamovi:

• Poisson/NegBin: olay sayısı = f(eğitim, iş yükü, liderlik stili).

• DiD: etik hattı görünürlüğü kampanyası sonrası bildirim↑, ihlal↓.
  Aksiyon: Kolay raporlama, anonimlik garantisi, hızlı geri bildirim.

15) İK–Finans Köprüsü: Birim Ekonomi ve LTV/CAC

Metrikler: LTV/CAC (B2B/B2C), satış/çalışan, destek bilet çözüm süresi, işe alım maliyeti.
Jamovi:

• Mediation: eğitim/koçluk → (NPS/çözüm süresi) → gelir/marj.

• OLS: katkı kârı/FTE = f(deneyim, beceri, otomasyon, churn).
  Karar: Nakit getirisi en yüksek programlara öncelik.

16) Program Değerlendirme: Doğal Deneyler ve DiD

Örnek programlar: koçluk, hibrit çalışma, esenlik, DEI, iç mobilite platformu.
Jamovi:

$$Y=\alpha +\beta (\text{Tedavi}\times \text{Sonrası})+\gamma X+ϵ$$

Bağımlılar: churn, devamsızlık, performans, NPS, COPQ. Paralel eğilim grafiği zorunlu.
Rapor dili: “Koçluk sonrası churn −%19 (g.a. [−25; −12]); performans +0,3 puan.”

17) A/B Deneyleri: Mikro Müdahaleler

Konular: işe alım ilan metni, onboarding paketi, 1:1 formatı, geri bildirim şablonu, tanıma–takdir mekanizması.
Jamovi: t-test/ANOVA, güç analizi; “minimum tespit edilebilir etki (MDE)” raporu.
Karar: Düşük maliyetli ama yüksek etkili mikro müdahaleleri ölçekleyin.

18) Senaryolar ve Stres Testleri

Şoklar: kur +%10 (ücret baskısı), talep −%5 (headcount donma), devinim +%3, işe alım gecikmesi +15 gün.
Jamovi: Baz vs şok: marj, teslim, NPS, kapasite, işe alım kuyruğu; karar kartı: işe alım önceliği, kritik rol yedekleme, otomasyon.

19) İK Yönetim Panosu: Tek Sayfada Etki

Kutular: işe alım hunisi ve time-to-fill, hire quality; performans dağılımı ve kalibrasyon; eğitim saat/ROI; devinim–devamsızlık ve risk ısı haritası; ücret–piyasa kıyası; bağlılık–eNPS–psikolojik güven; DEI; esenlik–tükenmişlik; ritüel kalitesi ve karar süresi; iş gücü kapasite ve beceri matrisi; program DiD etkileri.
Görsel dil: su şelalesi (sapmalar), kutu–violin (dağılım), ısı haritası (risk), radar (yetkinlik/DEI), kontrol grafiği (trend).
Rapor formatı: “Etkisi (TL/pp) + güven aralığı + süresi + sorumlusu”.

20) Sağlamlık ve Etik: Analitik Disiplin

• Ölçüm yanlılığı: öz-bildirim, performans notu kalibrasyonu, ücret verisi tutarlılığı.

• Seçilim: gönüllü programlar (koçluk/esenlik) “zaten motive” kitlenin etkisi.

• Eşanlılık: iyi sonuç algıyı da iyileştirir (ters nedensellik).
  Jamovi protokolü: HC/White sağlam hatalar, VIF, eşleştirme, placebo dönem/ekip, lead–lag (İK girdi T−1 → sonuç T), duyarlılık (alternatif tanımlar). Varsayımları Not’ta açık yazın; gizlilik–anonimlik kurallarına uyun.

İK, bir “idari destek” işlevi değil; rekabet gücü motorudur. Bu motorun gücü, yeteneği çekme–seçme–geliştirme–elde tutma döngüsünün ölçülebilir, deneysel ve finansal sonuçlara bağlı yönetilmesine dayanır. Jamovi, bu dönüşümü pratik ve saydam kılar: işe alım hunisinden performans ve ücret mimarisine, eğitim ROI’sinden iç mobiliteye, devinim–devamsızlık riskinden esenlik–bağlılığa, DEI’den uyum–etik ve güvenliğe, iş gücü kapasitesinden finansal etkiye kadar tüm hattı tek masada birleştirir.

Bu yazının özü, İK’yi “ölç–anla–iyileştir–doğrula–yaygınlaştır” ritmine bağlamaktır:

1. Ölç: Ölçek güvenilirliği (α), endeksler (bağlılık, güven, tükenmişlik), işe alım ve performans metrikleri, ücret–piyasa kıyası, DEI ve ritüel kalitesi.

2. Anla: İşe alım kalitesi, performans sapması, eğitim ve koçluğun etkisi, devinim ve devamsızlık risk sürücüleri, esenlik–hata ilişkisi, DEI×güven etkileşimi.

3. İyileştir: Kör tarama ve yapılandırılmış mülakat, kalibre hedefler, öğrenme/koçluk, odak zamanı, tanıma–takdir, iç mobilite, ücret düzeltmesi ve esnek yan haklar.

4. Doğrula: DiD ve A/B ile program etkisi; lead–lag, placebo ve sağlamlık testleri.

5. Yönet: Tek sayfa İK panosu, risk ısı haritası, karar kartları (etki, maliyet, süre, sorumlu) ve aylık–çeyreklik ritim.

Somut kazanımlar:

• Daha hızlı ve kaliteli işe alım: time-to-fill ↓, hire quality ↑, onboarding hızlanır.

• Daha adil ve motive edici sistem: ücret–piyasa uyumu, kalibre performans, şeffaf kariyer; bağlılık ve eNPS yükselir.

• Daha düşük churn ve hata: risk puanı odaklı kurtarma, esenlik ve ritüel iyileştirme; COPQ ve devamsızlık azalır.

• Daha yüksek üretkenlik ve kârlılık: eğitim–koçluk ve iç mobiliteyle beceri derinliği; katkı kârı/FTE ve NPS artar.

Uygulama yol haritası:

• Hafta 1–2: Veri birleştirme, sözlük, ölçek güvenilirliği ve endeksler.

• Hafta 3–4: İşe alım hunisi, performans–ücret analizleri, devinim–devamsızlık modelleri.

• Hafta 5–6: Eğitim/koçluk DiD, DEI etkileşimi, esenlik ve ritüel A/B; kapasite–iş gücü planlama.

• Hafta 7–8: Pano, risk ısı haritası, karar kartları; senaryo–stres testleri ve yönetişim.

• Sürekli: Sağlamlık protokolü, gizlilik–etik, audit trail ve ritim.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı etkiye çeviren bir İK analitiği kültürü; yalnızca yeteneği çekmez, yeteneği görünür kılar, büyütür ve tutar. Jamovi, bu kültürün uygulama masasıdır: kolay, şeffaf, tekrarlanabilir. İK artık bir maliyet merkezi değil; ölçülebilir değer yaratan bir iş ortağıdır.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İnsan Kaynakları Yönetimi Analizleri first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Vizyon–Strateji–OKR Uyum Analizi

Amaç: Kurumsal vizyonun; yıllık hedeflere (OKR), fonksiyonel hedeflere ve proje portföyüne izlenebilir bağlantısını kurmak.
Jamovi adımları:

• OKR tablosunu (Amaç, KR, ağırlık, hedef, gerçekleşen, dönem) içe aktarın.

• Compute ile ilerleme yüzdesi, hedef–gerçek farkı, güven aralığı (sapma volatilitesine göre) sütunlarını üretin.

• Isı haritası ile amaç–KR uyumu; su şelalesi (waterfall) ile çeyreklik hedef katkıları.
  Karar kartı: “O: Ürün yeniliklerinde pazar payı +2pp; KR3 (ürün deney skoru) geride → müşteri araştırması ve A/B akışı artırılsın.”

2) Organizasyon Tasarımı: Yapı–İş Akışları–Karar Hakları

Metrikler: Span of control, hiyerarşi katman sayısı, karar döngüsü süresi, onay adımı sayısı, RACI netlik skoru.
Jamovi:

• Birim–rol–sorumluluk matrisini içe alın, RACI netlik endeksi üretin (her görevde tek “Accountable” var mı?).

• Regresyon: karar süresi = f(onay sayısı, katman, iş yükü, ekip deneyimi).
  Örnek: Onay adımını 4→2’ye indirmek karar süresini −%35 düşürüyor; hatalı karar oranı artmıyor → süreç sadeleştirme onay.

3) Liderlik Stilleri ve Çalışan Deneyimi

Veriler: 360 geri bildirim, iklim anketi (psikolojik güven, amaç netliği, geri bildirim sıklığı), eNPS, devinim (turnover), devamsızlık.
Jamovi:

• Faktör analizi (R eklentisi) ile “liderlik boyutları” (koçluk, yönlendiricilik, otorite vs.).

• Logit: ayrılma olasılığı = f(psikolojik güven, geri bildirim sıklığı, iş yükü, ücret bandı).
  Yorum: Psikolojik güven + geri bildirim döngüsü, ayrılmayı anlamlı azaltıyor → liderlik koçluğu yatırımının ROI’si.

4) Teşvik ve KPI Mimarisi: “Ne Ölçersen Onu Alırsın”

Yanlış KPI davranışı bozar.
Metrikler: Kapsam (KPI dönüşüm zincirindeki yeri), ölçüm doğruluğu, frekans, yan etki risk puanı.
Jamovi:

• Yapısal zincir kurun: Girdi (eğitim saati) → Ara çıktı (kalite/ilk seferde doğru) → Sonuç (marj, NPS).

• Mediation/etki ayrıştırma: Eğitim → (kalite) → iade oranı → marj.
  Aksiyon: “Sadece adet hedefi” yerine kalite + marj + NPS bileşik hedef; ağırlık duyarlılığı what-if.

5) Karar Süreçleri ve Toplantı Ekonomisi

Toplantı saatleri, karar döngüsü ve sonuç kalitesi.
Jamovi:

• OLS: karar kalitesi skoru = f(toplantı süresi, katılımcı sayısı, ön okuma puanı).

• Kontrol grafikleri: toplantı sayısı/hafta ve karar süresi.
  Karar: “Ön okuma zorunlu; katılımcı ≤7; 25 dk ve 50 dk slot; karar sahibi net.” Uygulama sonrası DiD ile etki.

6) Stratejik Portföy ve Kaynak Tahsisi

Veriler: Proje listesi, bütçe, beklenen etki (gelir/kârlılık/riski azaltma), zaman, bağımlılık, ilerleme.
Jamovi:

• Z-skor normalizasyonu → bileşik değer skoru (etki×olasılık / kaynak).

• Sıralama: Pareto 20/80; çakışan kaynaklar için kaynak çatışma ısı haritası.
  Karar: Alt etkisi yüksek fakat bağımlılığı tıkanan projeleri dondur, kritik yolu açık olanları çek.

7) Dönüşüm Programları (Agile/Lean/Dijital) Etki Ölçümü

Tasarım: Dönüşüm uygulanan birimler = Tedavi, benzerleri = Kontrol.
Jamovi DiD:

$$Y=\alpha +\beta (\text{Tedavi}\times \text{Sonrası})+\gamma X+ϵ$$

Bağımlılar: çevrim süresi, hat sayısı, feature lead time, NPS, marj. Paralel eğilim grafiğini raporlayın.
Sonuç: “Agile geçişi sonrası lead time −%27 (g.a. [−33; −20]); teslimat tahmin doğruluğu +%12.”

8) İnovasyon ve Araştırma Portföyü: Keşif–İcra Dengesi

Metrikler: Keşif (explore) vs icra (exploit) oranı, fikir–pilot–ölçek dönüşüm oranı, zaman–pazar.
Jamovi:

• Kohort analizi: fikirlerin “pipeline” boyunca hayatta kalma oranları.

• Logit: ölçeklenme olasılığı = f(pazar büyüklüğü, MVP öğrenmesi, teknik risk, sponsor gücü).
  Karar: Kümelenmiş öğrenme → “Önce hızla öğren, sonra hızla ölçekle”; başarısızlık eşiği ve “dur” sinyali kuralı.

9) Kurumsal Çeviklik: S&OP–S&OE ve OKR Ritmi

Göstergeler: Plan–gerçek sapması, sürüm/iterasyon sayısı, karar döngü süresi, OKR yenileme çevrimi.
Jamovi:

• Bias ve MAPE: plan doğruluğu.

• OLS: sapma = f(karar döngü süresi, backlog derinliği, bağımlılık sayısı).
  Aksiyon: Haftalık S&OE ve aylık OKR senkronu; bağımlılık azaltma programı.

10) Kültür ve Psikolojik Güven: Örgütsel Sağlık Endeksi

Veriler: “Konuşma cesareti”, “hata paylaşımı”, “öğrenme merakı”, “işbirliği” skorları; eNPS; iç mobilite.
Jamovi:

• Faktör analizi ile tek endeks;

• Regresyon: inovasyon hızı = f(psikolojik güven, işbirliği, kıdem çeşitliliği).
  Sonuç: Güven ↑ → öneri sayısı ve MVP denemeleri ↑; kâr–kültür köprüsü görünür.

11) Yetkinlik Matrisi ve İş Gücü Planlama

Metrikler: Rol–yetkinlik seviyeleri, çok becerililik, yedekleme oranı, eğitim saatleri.
Jamovi:

• Kapasite riski = kritik süreç × tek kişi bağımlılık endeksi.

• Logit: hata olasılığı = f(deneyim, çok becerililik, iş yükü).
  Aksiyon: Rotasyon ve çapraz eğitim; kritik rollerde gölgeleme.

12) Kurumsal Risk ve İç Kontrol

Kategoriler: Stratejik, finansal, operasyonel, itibar, siber, mevzuat.
Jamovi:

• Z-skor ile bileşik risk endeksi;

• Korelasyon: risk blokları arası birlikte hareket;

• Kontrol etkinliği DiD: yeni onay akışı/çift imza sonrası hata/ihlal oranı.
  Karar: “Yüksek risk–düşük kontrol” köşesindeki süreçler için acil plan.

13) Veri Yönetişimi ve Şeffaflık

Metrikler: Veri kalite puanı (eksik/uyumsuz), veri tazeliği, erişim süresi, tek-kaynaktan-doğru oranı.
Jamovi:

• Outlier ve eksik veri raporu (IQR, NA oranı).

• Öncesi–sonrası: yeni veri sözlüğü/ETL sonrası hatalarda düşüş.
  Aksiyon: “Tanım sözlüğü + veri sahipliği+ erişim SLA” → karar süresi kısalır.

14) Birim Ekonomi ve Strateji–Finans Köprüsü

Veriler: LTV, CAC, katkı kârı, sabit gider, ölçek ekonomileri eğrisi.
Jamovi:

• CLV logit: tekrar satın alma = f(deneyim, teslim, fiyat değişimi).

• What-if: fiyat +%x, CAC −%y, churn −%z → LTV/CAC>2 hedefi.
  Karar: Stratejik inisiyatiflerin finansal eşiği netleşir.

15) Şirketlerarası Kıyas (Benchmarking) ve Öğrenme

Metrikler: ROIC, FAVÖK, CCC, OEE, NPS, churn, kaza sıklığı, CO₂e/ciro.
Jamovi:

• Z-skor normalizasyon → bileşik skor;

• Radar grafiği: güçlü–zayıf alanlar.
  Aksiyon: Akranlardan ayrışan 3–5 boşluğa odaklı program.

16) Değişim Yönetimi: Adoption ve Direnç Ölçümü

Veriler: Eğitim katılımı, kullanım sıklığı (yeni sistem), hat oranı, geribildirimler.
Jamovi:

• Kohort: ilk temas tarihine göre benimseme eğrisi.

• Logit: benimseme = f(rol, eğitim saati, yönetici desteği).
  Karar: Direnç kümelerine özel destek; “erken benimseyen” elçileri kullan.

17) Strateji Deneyleri: A/B ve Doğal Deneyler

Yeni fiyat modeli, servis paketi, dağıtım anlaşması, vardiya düzeni.
Jamovi:

• Deneysel ve kontrol kolları; t-test/ANOVA, güç analizi;

• Doğal deneyler için DiD; öncesi trend şart.
  Rapor dili: “Yeni servis paketi churn −%18 (g.a. [−24; −11]); NPS +6p.”

18) Sürdürülebilirlik ve Etki Yönetimi

Göstergeler: CO₂e/ürün, enerji/ciro, atık geri kazanım, iş güvenliği, çeşitlilik.
Jamovi:

• Regresyon: satış/tercih = f(yeşil etiket, fiyat, bölge).

• DiD: sertifikasyon sonrası iade/şikâyet azaldı mı?
  Karar: ESG yatırımlarının ticari/maliyet etkisi sayıya dökülür.

19) Senaryo–Stres Testleri: Yönetim Eşiği

Şoklar: Kur +%10, talep −%5, enerji +%15, tedarik gecikmesi +7 gün, regülasyon değişimi.
Jamovi:

• Baz vs. şok: marj, nakit, CCC, NPS, churn, hata oranı.

• Karar kartı: “Hangi kaldıraç nerede?” (fiyat, portföy sadeleşmesi, stok seviyesi, eğitim, otomasyon).

20) Yönetim Panosu: Tek Sayfada Yönetilebilirlik

Kutular: OKR ilerlemesi, karar döngüsü, org netlik skoru, liderlik/kültür endeksi, portföy değer skoru, dönüşüm DiD etkileri, LTV/CAC, risk endeksi, ESG metriği, senaryo sonuçları.
İletişim dili: Etki büyüklüğü + güven aralığı + süre + sorumlu.

21) Sınırlılıklar ve Sağlamlık Protokolü

• Ölçüm: anket yanlılığı, öz-bildirim, KPI tanım farkları.

• Seçilim: dönüşümün güçlü ekiplere verilmesi;

• Eşanlılık: kültür ve performans birlikte belirlenebilir.
  Jamovi protokolü: HC/White sağlam hatalar, VIF, placebo gruplar, alt örneklem (ekip/bölge), öncesi trend. Varsayımları Not’ta açık yazın.

Yönetim stratejisi, tek bir vizyon cümlesi ya da tek bir KPI değil; amaç–yapı–insan–süreç–kültür–finans bileşenlerinin ölçülerek uyumlandırıldığı bir öğrenme sistemidir. Jamovi, bu sistemi pratikleştirir: Veri boru hattı ve tanım sözlüğüyle şeffaflık sağlar; OKR–portföy–kaynak tahsisini aynı dosyada görünür kılar; liderlik/kültür, değişim ve inovasyonun etkisini DiD ve deneylerle ölçer; risk–senaryo–stres testleriyle belirsizliği karar kartına çevirir; ESG ve iç kontrolle sürdürülebilirliği kurumsal performansın içine entegre eder.

Bu yazının çerçevesini bir uygulama yol haritasına dökersek:

1. Tanım ve sözlük: OKR, KPI ve veri kaynaklarının netleştirilmesi; Compute adımlarının notlanması.

2. Keşif panosu: OKR ilerlemesi, org ve karar döngüleri, kültür ve risk endeksleri.

3. Nedensel modüller: Dönüşüm programları, toplantı ekonomisi, teşvik mimarisi, değişim yönetimi → DiD/A-B/mediation.

4. Portföy ve kaynak: Z-skorlu değer skoru, Pareto ve bağımlılık ısı haritaları.

5. Birim ekonomi ve finans köprüsü: LTV/CAC, marj, CCC, ROIC; stratejik inisiyatiflerin finansal eşiği.

6. Senaryo–stres: Kur–talep–enerji–tedarik şokları; risk endeksi ve karar kartları.

7. Pano ve ritim: Aylık S&OE–OKR gözden geçirme, çeyreklik strateji konseyi; varsayımlar ve belirsizlik şeffaf rapor.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı etkiye çeviren bir yönetim stratejisi; hem büyümenin hızını hem kârlılığın sürdürülebilirliğini artırır. Jamovi, bu dönüşümü “tek dosyalık” bir iş disiplini haline getirir: Deneylerle doğrulanan hipotezler, güven aralığıyla raporlanan etkiler, esnek bütçe–varyans ve risk–senaryo ile beslenen karar kartları… Böyle bir pratik, kurumları daha çevik, daha şeffaf, daha öğrenen yapılara dönüştürür. Yönetişim yalnız belge olmaktan çıkar; davranışa ve sonuca dönüşür.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile Yönetim Stratejisi ve Analizleri first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi ve Standardizasyon: Kıyasın Ön Şartı

Tablolar:

• Finansal: gelir tablosu (ay/çeyrek/yıl), bilanço, nakit akış, dipnot parametreleri (amortisman politikası, kira/IFRS, kur etkisi).

• Operasyon: üretim adet, CT, OEE, hurda, kapasite kullanımı, bakım/arıza, enerji.

• Ticaret/pazar: satış adet/ciro, net fiyat, kanal, bölge, iade, pazar payı, rakip fiyat endeksi.

• Müşteri/çalışan: NPS/CSAT, churn, şikâyetler, çalışan sayısı, devinim (turnover), eğitim saati, güvenlik göstergeleri.

• ESG: enerji-su-atık, CO₂e, geri dönüşüm, iş güvenliği.

• Karşı taraf/peer: seçilen rakiplerin kamu verileri (özet KPI’lar).

Jamovi adımları:

1. Data → Open ile içe aktar;

2. Merge/Join ile dönem–iş birimi/ürün/kanal anahtarı;

3. Compute ile reelleştirme (enflasyon/kur), standart tanımlar (ör. EBITDA = faaliyet kârı + amortisman);

4. Not sütunu ile tüm dönüşümleri belgeleyin (audit trail).

Standart sözlük: Net fiyat (iskonto sonrası), FAVÖK (EBITDA), yatırım sermayesi (working capital + net PP&E), serbest nakit akımı (FCF), ROIC/ROCE, CCC. Bu sözlük olmadan kıyas yanıltır.

2) Temel Finansal KPI Seti: Büyüme–Kârlılık–Nakit

• Büyüme: Ciro büyümesi (reel), hacim büyümesi, fiyat/mix katkısı.

• Kârlılık: Brüt marj, faaliyet marjı, FAVÖK marjı, net kâr marjı.

• Sermaye verimliliği: ROIC, ROCE, ROE, varlık devir hızı.

• Nakit: FCF, CCC = Stok günleri + Alacak günleri − Borç günleri.

• Borçluluk: Net borç/FAVÖK, faiz karşılama.

Jamovi: Compute ile KPI sütunları; line/area grafiklerle 12–20 çeyrek trend; benchmark çizgisi (peer median) ekleyin. Görsel ipucu: Trend, benzerlerinden sapmayı (out/under-performance) çabuk gösterir.

3) DuPont Ayrıştırması: ROE ve ROIC’in Mekanikleri

DuPont, kârlılığı marj × devir × kaldıraç olarak parçalar:

ROE=Net ka^rSatıs\clar×Satıs\clarVarlıklar×VarlıklarO¨zkaynakROE=Satıs\c​larNet ka^r​×VarlıklarSatıs\c​lar​×O¨zkaynakVarlıklar​

ROIC’i de NOPAT marj × yatırım sermayesi devir hızı olarak sunabilirsiniz.
Jamovi: Compute ile bileşenleri çıkarın; waterfall grafiği ile “ROIC’teki 2 pp düşüşün %60’ı marj, %40’ı devir hızından” gibi yorumlayın. Karar kartı: Fiyatlama (marj), stok/alacak (devir), varlık devir hızına yönelik aksiyonlar.

4) EVA ve CFROI: Kâr mı, Değer mi?

EVA (Economic Value Added) = NOPAT − (Yatırım Sermayesi × Sermaye Maliyeti).
CFROI nakit temelli getiriyi ölçer.
Jamovi:

• Sermaye maliyeti için yaklaşık WACC varsayın (Not’ta belirtin).

• EVA trendlerini ve peer EVA marjını kıyaslayın.

• Isı haritası: iş birimi bazında EVA katkısı.

Yorum: Kâr eden fakat sermayeyi pahalı kullanan birimlerde değer yıkımı olabilir; kıyas bunu çıplaklaştırır.

5) Nakit Döngüsü: CCC’nin Anatomisi

CCC’yi bileşenlerine ayırın: DIO (stok günleri), DSO (alacak), DPO (borç).
Jamovi:

• Şelale grafiği: CCC’deki değişimin “stok–alacak–borç” katkıları;

• Regresyon: CCC = f(sezon, kanal, kampanya, kur, navlun);

• Karar: Sözleşme vadesi, stok politikası, dinamik iskonto, tedarik kredi çizgileri.

6) Verimlilik ve Maliyet: OEE, CT ve SG&A Disiplini

• Operasyonel verimlilik: OEE, CT, hurda, kapasite kullanımı → birim maliyetle ilişki.

• Ticari verimlilik: SG&A/satış, pazarlama ROI (MMM-lite), kanal başı katkı.
  Jamovi: OLS: birim maliyet = f(CT, hurda, enerji, hacim); SG&A elastikiyeti: marj = f(SG&A oranı, kanal/ülke kuklaları). Benchmark: Peer medyanına göre sapma.

7) Kalite–Müşteri–Çalışan: Finansal Olmayanların Finansallaşması

• Kalite: COPQ = hurda + yeniden işleme + garanti + iade.

• Müşteri: NPS, churn, tekrar alış, yaşam boyu değer (CLV).

• Çalışan: Turnover, devamsızlık, eğitim saati, güvenlik (kaza sıklığı).
  Jamovi:

• Logit: churn(0/1) = f(NPS, teslim sapması, fiyat, rakip teklifi).

• ANOVA: kalite metriklerinde tedarikçi/hat farkları.

• Korelasyon ısı haritası: finansal olmayan metriklerin marj/ROIC ile ilişkisi.
  Politika: Önleme yatırımları ve müşteri kurtarma tekliflerinin ROI’si görünür olur.

8) Peer Group Seçimi: Kime Benziyoruz?

Kıyas, doğru akran seçimiyle anlamlıdır: aynı sektör, benzer ölçek, coğrafya/kanal karması, sermaye yoğunluğu.
Jamovi:

• K-means (R eklentisi) ile çok boyutlu benzerlik;

• Mahalanobis uzaklığı ile “yakın akran” sepeti;

• Z-skor normalizasyonu ile tek sayfalık bileşik performans skoru.

Çıktı: “Akran sepetinde 8 şirket; şirketimiz marjda +, devirde −; toplam skor 63/100, medyan 58.”

9) Karşılaştırmalı Pano: Tablodan Hikâyeye

Kutular:

• ROIC/ROE (biz–peer medyan–peer üst çeyrek),

• FAVÖK marjı ve spread,

• CCC ve bileşenleri,

• SG&A/satış ve ürün/hizmet karışımı,

• OEE/CT/hurda ve birim maliyet,

• NPS/churn ve CLV,

• ESG (CO₂e/ciro, enerji/ürün, kaza sıklığı).
  Jamovi görselleri: çizgi, kutu-violin (peer dağılımı), treemap (kâr katkısı), waterfall (sufallar), radar (çok boyutlu karşılaştırma).

10) Pazar Payı ve Fiyat–Mix Ayrıştırması

Pay sufalları: fiyat farkı, dağıtım/bulunurluk, iletişim (GRP/adstock), ürün özellikleri, rakip etkisi.
Jamovi OLS: Pay değişimi = f(fiyat farkı, bulunurluk, iletişim, NPS, rakip endeks).
Benchmark: Akranların ortalama esneklikleriyle kıyas. Karar: “Bulunurluk 3 pp artarsa pay +0,7 pp; akranlara göre fiyat esnekliği düşük → premium alan var.”

11) DiD ile Politika/Program Etkisi: Öncesi–Sonrası Kıyas

Fiyat mimarisi, dağıtım anlaşması, servis SLA’sı, kalite programı gibi değişimler doğal deney üretir.

Y=β0+β1(Tedavi×Sonrası)+β2X+uY=β0​+β1​(Tedavi×Sonrası)+β2​X+u

Jamovi: Tedavi ve kontrol grupları; paralel eğilim grafiği; β₁’in güven aralığı.
Rapor dili: “Kalite programı sonrası COPQ −%22 (g.a. [−28; −15]), FAVÖK +1,3 pp.”

12) Frontier (Etkinlik Sınırı) Analizi: Aynı Çıktı–Daha Az Girdi

Verimlilik sınırı: belirli maliyetle en yüksek çıktı veya belirli çıktıda en düşük maliyet.

• Yaklaşım (hafif): Çok kriterli radar ve uzaklık ölçüsü (frontier’a mesafe).

• Gelişmiş (R eklentisi): DEA/SFA.
  Jamovi: Maliyet/ürün vs. OTIF (veya kalite) eksenleriyle frontier benzeri görsel; “frontier’a uzaklık = verimsizlik”.
  Karar: En yakın iyileştirme kombinasyonları (konsolidasyon + rota, SMED + heijunka).

13) Risk Ayarlı Performans: Volatiliteyi Dikkate Al

Aynı ortalama marj, farklı volatiliteyle farklı risk taşır.

• Risk metrikleri: Marj volatilitesi, talep oynaklığı, kur/enerji şoku duyarlılığı.

• Risk ayarlı skor: Performans skoru / volatilite.
  Jamovi: z-skorlar ve Sharpe benzeri oran; korelasyon matrisi ile ortak şok riski.
  Karar: “Kanal B daha yüksek marj ama üç kat volatil → stok/promo stratejisi gözden geçirilmeli.”

14) Bütçe–Plan–Gerçek Kıyası: Hedeflerle Yüzleşmek

Esnek bütçe: fiili hacme göre düzeltilmiş plan.
Jamovi:

• Varyans sufalları: fiyat, hacim, mix, verim, harcama/hacim (GÜG), üretkenlik;

• “Bridge” ile FAVÖK ve ROIC farkının bileşenleri;

• Performans kontratı: sorumluluk merkezleri ve KPI ağaçları.

Yorum: “Marj sapmasının %55’i fiyat, %25’i mix, %20’si birim maliyet; fiyat-mix aksiyonu, maliyet için SMED/enerji projesi.”

15) Kur–Maliyet–Talep Senaryoları: “Ne Olursa?”

Ne test edilir? Kur +%10, enerji +%15, navlun +%20, talep −%5; vade kısalması +7 gün.
Jamovi: Baz vs. şok; kârlılık (FAVÖK, ROIC), CCC, stok günleri, OTIF üzerindeki etkiler; karar kartı: fiyat güncelleme eşiği, stok/frekans ayarı, maliyet projesi öncelik.

16) Çok Boyutlu Puanlama: Tek Yüz, Çok Boyut

Üst yönetime kısa bir “tek rakam” da gerekebilir; ama şeffaf olsun.
Jamovi: Kârlılık (ROIC/FAVÖK), büyüme, nakit (FCF/CCC), verimlilik (OEE/CT), müşteri (NPS/churn), ESG (CO₂e/ciro), risk (volatilite) → z-skor normalizasyon → ağırlıklı toplam.
Duyarlılık analizi: Ağırlıkları ±0,1 değiştirerek sıralama stabil mi?

17) İleri Analitik Köprüleri: Panel ve Nedensellik

Panel veri (biz × akran × zaman) ile sabit etkiler ve farklılaştırılmış trendler.

• Model: Marj = α + β·strateji_kuklaları + γ·makro + δ·sabit etkiler + ε.

• DiD panel: Program etkilerini akranlarla birlikte izleyin.
  Jamovi/R eklentisi: Sonuçları grafik ve karar dili ile sunun.

18) İnsan ve Kültür: Performansın En Zor Boyutu

“Ne ölçersen onu alırsın.” Yanlış KPI davranışı bozar.

• Denge: Finans + müşteri + süreç + öğrenme (Balanced Scorecard ruhu).

• Jamovi: KPI ağaçları → hedef–gerçek–trend; sapma gerekçeleri için not alanı; erken uyarı eşikleri (kontrol limitleri).

19) Sektör Örnekleri: Üç Kısa Vaka

1. Üretim (otomotiv yan sanayi): ROIC düşüşü → DuPont’a göre devir hızında gerileme; stok günleri +8. Aksiyon:SMED + heijunka + alternatif tedarik; 2 çeyrekte ROIC +1,8 pp, CCC −6 gün.

2. Hızlı tüketim: Pay kaybı → pazar payı OLS: bulunurluk düşmüş; akranlara göre promosyon elastikiyeti daha düşük. Aksiyon: raf genişliği anlaşması + demet promosyonu; pay +0,9 pp.

3. B2B SaaS: Marj yüksek ama FCF negatif → DSO 84 gün (peer 52); Aksiyon: dinamik iskonto + ödeme planı; CCC −19 gün, FCF pozitif.

20) Sınırlılıklar ve Sağlamlık

• Ölçüm hataları: net fiyat tanımı, stok tarih damgaları, IFRS etkileri, kira/sermaye maliyeti yaklaşımı.

• Seçilim/endojenlik: Programlar güçlü birimlere verilmiş olabilir; fiyat–talep birlikte belirlenir.

• Karşılaştırma yanlılığı: Akran seçimi yanlışsa sonuç sapar.
  Jamovi protokolü: HC/White sağlam hatalar, VIF, placebo dönem/ürün, alt örneklem (kanal/bölge), öncesi trend testi; varsayımları Not’ta açıkça yazın.

Performans yönetimi, tek rakamın (kâr) diktası değil; çok boyutlu, nedensel, karşılaştırmalı bir muhasebedir. Jamovi, bu muhasebeyi işleyen bir sisteme dönüştürür:

• Görünürlük: ROIC/ROE, FAVÖK, CCC, OEE/CT, NPS/churn, COPQ, ESG ve risk aynı panoda; trend ve akran kıyası birlikte.

• Nedensellik: DuPont, pazar payı ayrıştırması, DiD/program etkileri, frontier/etkinlik; “ne değişince ne oldu?” sorusuna sayıyla yanıt.

• Karar: Fiyat–mix–bulunurluk, stok ve vade, SMED–heijunka–enerji, müşteri kurtarma–CLV, ESG/karbon; her biri için karar kartı: etkisi (TL/pp), maliyeti, süresi, sorumlusu.

• Dayanıklılık: Kur–enerji–talep–navlun senaryoları; risk ayarlı skor; akran kıyasıyla gerçekçi hedefler.

• Kültür: Dönüşümlerin belgelendiği audit trail, standart sözlük, esnek bütçe–varyans disiplini, erken uyarı eşikleri.

Uygulama yol haritası:

1. Veri boru hattı ve sözlük (2 hafta): tanımlar, reelleştirme, KPI seti.

2. Keşif ve DuPont (1–2 hafta): ROIC/ROE sufalları, CCC anatomisi.

3. Karşılaştırmalı pano (2 hafta): peer seçimi, z-skor normalizasyonu, radar ve box.

4. Nedensel–frontier modülleri (3–4 hafta): DiD, pazar payı OLS, etkinlik/uzaklık.

5. Senaryo–karar kartı (1 hafta): kur–enerji–talep; fiyat–stok–vade–maliyet kombinasyonları.

6. Rutin: Aylık esnek bütçe–varyans, çeyreklik strateji gözden geçirme, yıllık hedef güncellemesi.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı etkiye dönüştüren işletmeler kazanır. Jamovi ile kuracağınız karşılaştırmalı performans sistemi; yalnız bugünün sonuçlarını açıklamakla kalmaz, yarının fırsat ve risklerini ölçülebilirkılar. Kârı sermaye verimliliği ile, büyümeyi nakit dönüşü ile, kaliteyi müşteri ve çalışan ile, çevikliği risk ve senaryoile aynı masada konuşturduğunuzda; rekabet gücü kalıcı bir avantaja dönüşür.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Performansı ve Karşılaştırmalı Analiz first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: Üretimden Finans’a Tek Omurga

Maliyet çalışması dört taban üzerine kurulur:

1. BOM ve rota: Ürün ağacı, standart malzeme miktarı, operasyon sırası, standart süreler.

2. Gerçekleştirme: Çevrim süresi, kurulum, arıza, hurda/yeniden işleme, fiili tüketimler.

3. Maliyet: Malzeme fiyatları (sözleşme/fiili), işçilik ücretleri, enerji, genel üretim gideri (GÜG) havuzları ve sürücüleri.

4. Ticari: Sipariş, teslimat, iade, indirim, kanal.

Jamovi adımı: Data → Open ile tabloları içe alın; Merge/Join ile ürün–versiyon–dönem anahtarı üzerinde birleştirin. Compute ile birim uyumları (dk→saat, kWh→TL), reelleştirme (ÜFE/Enerji endeksi), kayıt tarihi → hafta/ay/çeyrektüretimi; her dönüşümü Not sütununda belgeleyin. Bu şeffaflık, denetim ve tekrarlanabilirlik için kritiktir.

2) Maliyet Sınıflandırmaları: Sabit–Değişken, Doğrudan–Dolaylı

İlk prensip: maliyetin davranışı ve izlenebilirliği.

• Davranış: üretim hacmiyle değişimin esnekliği → değişken/sabit/yari-değişken.

• İzlenebilirlik: belirli ürüne/siparişe doğrudan bağlanabilenler doğrudan, diğerleri dolaylı.
  Jamovi uygulaması: Maliyet satırlarını etiketleyip grouped descriptives ile ürün/hat/kanal bazında oranları çıkarın. Pareto grafiği ile ilk 10 kalemin toplam maliyete etkisini görselleştirin.

3) Standart–Fiili Fark Analizi: Malzeme (PPV/UV)

Malzeme için klasik ayrıştırma:

• Fiyat farkı (PPV) = (Fiili fiyat − Standart fiyat) × Fiili miktar

• Kullanım farkı (UV) = (Fiili miktar − Standart miktar) × Standart fiyat
  Jamovi: Compute ile her kalem için PPV/UV sütunları; ürün–tedarikçi–parti kırılımında boxplot ile dağılımlar. Regresyon: UV = f(operatör kıdemi, kalıp no, tedarikçi kusur, sıcaklık/nem) → kök neden.

4) İşçilik Fark Analizi: Oran ve Verim

• Oran farkı = (Fiili saatlik ücret − Standart ücret) × Fiili saat

• Verim farkı = (Fiili saat − Standart saat) × Standart ücret
  Jamovi: Vardiya/operatör bazında control chart ile çevrim süresi varyansı; ANOVA ile operatör grupları arasındaki fark; logit ile “hurda oluşma” olasılığını kıdem/çevrim süresi aşımı ile ilişkilendirin.

5) GÜG (Genel Üretim Gideri) Farkları: Harcama–Hacim–Verim

GÜG’de üç temel fark:

• Harcama (spending): fiili gider – esnek bütçe gideri

• Hacim (volume): esnek bütçe – uygulanan (absorbe edilen)

• Verim/mix: sürücülerdeki sapmalar
  Jamovi: GÜG sürücüleri (kurulum sayısı, denetim süresi, parti büyüklüğü) için esnek bütçe tablosu. Compute ile farkları çıkarın; waterfall grafiği ile toplam farkın bileşenlerini yönetime anlatın.

6) Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (ABC) ve ABM

Karmaşık ürün karışımında saat bazlı dağıtım yanıltır. ABC ile faaliyet havuzları (kurulum, ayar, denetim, taşıma) ve sürücüler üzerinden dağıtın.
Jamovi: Havuz maliyetleri ve sürücü miktarlarını içe alın; rate = pool_cost / driver_qty; ürün/sipariş bazında ABC_cost = Σ(rate × usage).
ABM: En pahalı faaliyetleri maliyet sürücüsü üzerinden azaltmaya hedefli kaizen planı; DiD (müdahale sonrası) ile etkinin ispatı.

7) Süreç (Process) ve Sipariş (Job-Order) Maliyetleme

Süreç maliyetleme: homojen ürün akışı; eşdeğer birim yöntemi (WIP).
Sipariş maliyetleme: tekil/proje bazlı üretimler.
Jamovi: WIP için eşdeğer birim hesaplarını Compute ile kurun; sipariş bazında standart–fiili karşılaştırma panosu; outlier siparişleri etiketleyin (kısa açıklama alanı).

8) Ortak ve Yan Ürünler: Ayrım Noktası (Split-Off)

Ortak maliyetin ayrım noktası sonrası yan ürün kredisi veya satış değeri oranı ile dağıtımı.
Jamovi: Split-off değerlerini ve nihai satış değerlerini getirip iki yöntemin kârlılık farkını scenario table ile gösterin; yan ürün kredisi politikasının marj etkisini netleştirin.

9) Değişken (Variable) vs Soğurma (Absorption) Maliyetleme

Değişken maliyetleme katkı kârını net verir; soğurma envanterde sabit GÜG’ü taşır.
Jamovi: İki yaklaşımla gelir tablosu üretin; envanter artışı dönemlerinde kâr farkını bridge/şelale ile anlatın. Yorum:Uzun stok dönemlerinde soğurma; kısa-döngü/serviste değişken maliyetleme yönetimi bilgilendirir.

10) CVP Analizi, Başabaş (BEP) ve Ürün Karışımı

BEP (adet) = Sabit Gider / (Fiyat − Değişken Maliyet)
Güvenlik payı, işletim kaldıraçı ve multi-product BEP (katkı payı ağırlıklarına göre).
Jamovi: Ürün bazında katkı kârı; what-if: fiyat/kur/enerji ±%x; etkileşim (kanal × iskontolar). Karar kartı: Hangi ürün/kanal marjı güvenli bölgeye çekiyor?

11) Transfer Fiyatlandırması: Maliyet + Marj ve Pazar Temelli

Grup içi satışlarda maliyet artı, pazar, müzakere yöntemleri.
Jamovi: Dâhili–harici fiyat karşılaştırması; regresyon ile pazar fiyatı belirleyicileri (kalite, teslim süresi, hacim); uyumiçin interquartile (IQR) bandı. Risk: Vergisel ve performans teşvik çakışmaları → ayrı KPI panosu.

12) Bütçeleme: Üstten Aşağı–Alttan Yukarı, Esnek Bütçe

Bütçeler sabit değil, esnek olmalı (fiili hacme göre düzeltilmiş).
Jamovi: Esnek bütçe formülleri; varyans sufalları (fiyat, hacim, miks, verim, oran); parça-wise bütçe (indirim eşiği, enerji kademesi) → gerçekçi değerlendirme. Rapor: Varyansların TL etkisi + kök neden + aksiyon.

13) Hedef Maliyet (Target Costing) ve Kaizen Maliyet

Piyasa fiyatı ve istenen kârdan hedef maliyet bulunur; tasarım ve süreç iyileştirmeleri ile boşluk kapatılır.
Jamovi: target_cost = market_price − target_margin; gap = current_cost − target_cost; pareto ile en büyük maliyet kalemleri; DiD ile kaizen uygulamaları sonrası maliyet düşüş etkisi.

14) Yaşam Döngüsü Maliyeti (LCC) ve After-Sales

Satın alma + kullanım + bakım + enerji + bertaraf.
Jamovi: Ürün ailesi için TCO (Total Cost of Ownership) tablosu; enerji/servis sözleşmesinin kârlılığa etkisi. Örnek:Enerji verimli ekipmanın “yüksek CAPEX ama düşük OPEX” dengesi.

15) Kalite Maliyeti (COPQ): Önleme–Değerlendirme–Hata

Kalite maliyetleri dört başlıkta: önleme, değerlendirme, içsel hata, dışsal hata.
Jamovi: COPQ = hurda + yeniden işleme + müşteri iade/garanti + itibar; logit ile kaza/ayıp olasılığı = f(denetim sıklığı, eğitim, tedarikçi kusur). Karar: Önleme yatırımı → dışsal hata maliyetinde düşüş.

16) Darboğaz ve Throughput (TOC)

Darboğaz istasyon throughput’u belirler. Throughput = Satış − doğrudan malzeme.
Jamovi: İstasyon yükleme/kapasite oranı; darboğazda küçük OEE artışının EBIT’e etkisi what-if ile; proje öncelik listesi (TL etkisine göre sıralı).

17) ESG ve Karbon Maliyeti: Ürün Kartına Entegrasyon

Enerji–su–atık ve CO₂e gölge fiyatlarını ürün maliyetine entegre edin.
Jamovi: carbon_cost = emissions * carbon_price; karbon yoğunluğu × CBAM senaryosu; fiyatlandırma ve marjetkisi; yeşil etiket alan ürünlerde talep/marj değişiminin DiD analizi.

18) Yap–Satın Al Kararı ve Tedarik Stratejisi

Karşılaştırma: değişken maliyet + fırsat maliyeti vs tedarik fiyatı + kalite/termin riski.
Jamovi: logit ile tedarik risk olasılığı (gecikme, kusur); scenario: kur +%x, navlun +%y; Sonuç: Eşiklerde yerelleşme/outsourcing kararı.

19) Fiyatlandırma, Promosyon ve Karışım (Mix) Yönetimi

Karışım değiştikçe katkı kârı değişir.
Jamovi: regresyon: ciro/adet = f(fiyat, promosyon, kanal, mevsim, rakip endeksi); etkileşim (kanal × promosyon). Karar kartı: Hangi promosyon marjı yükseltir, hangisi “fiyat yedekler”i tüketir?

20) Envanter Değerleme: FIFO, Ağırlıklı Ortalama, Standart

Fiyat artışları döneminde FIFO → düşük COGS, yüksek stok; ağırlıklı ortalama dengeler.
Jamovi: Üç yöntemle COGS ve kâr çıkarın; finansal etkileri bridge grafikte kıyaslayın; nakit döngüsü ve vergi etkisinotlarını ekleyin.

21) İç Kontrol ve İzlenebilirlik: Audit Trail

Her Compute dönüşümünün kim–ne zaman–neden notları; ham veri ile rapor verisi arasında kayıt izi.
Jamovi: Dönüşüm günlüğünü (Notlar) ve sürümlemeyi (dosya adı + tarih) standartlaştırın; hataları izlemek için ayar tabloları (fiyat listesi, sürücü tarifeleri) ve tarih–geçerlilik sütunları kullanın.

22) Sağlamlık ve Duyarlılık: “Modelin Nesi Eksik?”

Maliyet verileri ölçüm hatasına ve aykırılara açıktır.
Jamovi: HC/White sağlam hatalar, IQR outlier temizliği, VIF ile çoklu bağlantı, alt örneklem (vardiya, tedarikçi), placebo dönemleri, alternatif spesifikasyon (log/lineer, kuadratik). Bulguları güven aralıklarıyla raporlayın.

23) Yönetim Panosu ve İletişim

Önerilen panolar:

• Fark sufalları (PPV/UV, oran/verim, GÜG harcama/hacim),

• ABC kârlılık haritası (ürün–kanal–müşteri),

• CVP–BEP ve güvenlik payı,

• COPQ ve darboğaz TOC,

• ESG–karbon ve senaryo sonuçları.
  Jamovi görsellerini tek bakışta anlaşılır hale getirip karar kartlarına bağlayın: “Etkisi (TL) – Maliyeti (TL) – Zamanı (ay) – Sorumlu”.

Sonuç (Özellikle Uzun ve Kapsayıcı)

Maliyet, yalnız muhasebenin sayfasında duran bir rakam değil; tedarikten tasarıma, üretimden satışa, kaliteden lojistiğe kadar her kararın yansımasıdır. Doğru maliyet analizi; şeffaflık, nedensellik ve disiplin ister. Jamovi, bu üçlüyü pratiğe çevirir: veriyi tek dosyada toplar; dönüşümleri izlenebilir kılar; keşifsel görsellerle hikâyeyi kurar; standart–fiili farkları ve ABC’yi etki büyüklüğüyle konuşur; CVP–BEP panolarıyla risk sınırlarını gösterir; ESG/karbon maliyetlerini ürün kartına entegre eder; darboğaz ve COPQ ile hedefli iyileştirme alanlarını işaretler.

Bu çerçeve işletmeye şu somut kazanımları getirir:

1. Maliyet Şeffaflığı: Hangi kalem, hangi sürücüyle artıyor; PPV/UV ve GÜG sufalları TL karşılığıyla görünür.

2. Kârlı Büyüme: Karışım yönetimi ve CVP–BEP sayesinde hacim–fiyat–iskonto üçgeni sağlıklı dengelenir.

3. Operasyonel Mükemmellik: ABC/ABM, COPQ, TOC ile israfın kaynağına inilir; küçük OEE artışlarının EBIT kaldıraç etkisi ispatlanır.

4. Dayanıklılık ve Uyum: ESG ve karbon maliyet entegrasyonu; navlun/kur/enerji şoklarına karşı senaryo–stres testiyle hızla aksiyon alınır.

5. Yönetim Disiplini: Esnek bütçe ve varyans raporları; veri güncellenince aynı rapor tek tıkla yenilenir; karar kartlarıyla sorumluluk netleşir.

Uygulama yol haritası:

• Adım 1: Veri boru hattını kurun (BOM–rota–gerçekleşme–maliyet–ticari). Tüm Compute adımlarını notlayın.

• Adım 2: Standart–fiili fark panosunu devreye alın (PPV/UV, oran/verim, GÜG harcama/hacim).

• Adım 3: ABC/ABM modülünü kurun; ürün–kanal–müşteri kârlılık haritasını çıkarın.

• Adım 4: CVP–BEP ve senaryo tablolarıyla fiyat–karışım–promosyon kararlarını disipline edin.

• Adım 5: COPQ, TOC ve ESG–karbon maliyeti modülleriyle kalıcı iyileştirme yol planı yapın.

• Adım 6: Esnek bütçe–varyans ve sorumluluk merkezleri raporlarını aylık ritme bağlayın; sağlamlık testlerini (HC, VIF, placebo) standartlaştırın.

Son söz: “Maliyet düşürme” tek seferlik kampanya değil, ölçen–öğrenen–iyileştiren bir kültürdür. Jamovi, bu kültürün sessiz ama güçlü enstrümanıdır: veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı ölçülebilir etkiye dönüştürür. Maliyet panonuz; yönetime bugün nerede olduğunuzu, yarın ne yapmanız gerektiğini ve yapınca ne kadar kazanacağınızı aynı ekranda gösterebildiğinde, kârlılık sürdürülebilir bir alışkanlığa dönüşür.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Maliyet Analizi ve Kontrolü first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: Çok Kaynaklı Boru Hattı

Gelişen pazar analizi için veriyi üç katta toplayın:

• Makro–fiyat–finans: Reel GSYH büyümesi, TÜFE, ÜFE, politika faizi, kur (NEER/REER), CDS/spread, işsizlik, tüketici güveni.

• Mikro–pazar: Satış (adet/ciro), birim fiyat, indirim, iade, kanal (modern/geleneksel/e-ticaret), kampanya, stok, servis seviyesi.

• Politika–lojistik: Tarife/NTB, yerelleşme şartları, teşvik hibeleri, KDV/özel vergiler, navlun, teslim süresi, gümrük bekleme.
  Jamovi adımları: Data → Open ile tüm tabloları içe alın; Merge/Join ile dönem–ürün–kanal–bölge anahtarında birleştirin; Compute ile reelleştirme (TÜFE/deflatör), kur çevrimi, gecikmeli değişkenler ve not sütunu ile izlenebilirlik sağlayın.

2) Keşifsel Pano: Büyüme-Fiyat-Mix Üçgeni

• Stacked area: Kanal paylarının (modern/geleneksel/e-ticaret) zaman içindeki evrimi.

• Dual-axis line: Adet büyümesi ↔ reel birim fiyat; promosyon yoğunluğu ile eş hareket.

• Treemap: İlk 10 SKU/ürünün ciro payı (konsantrasyon).
  Yorum: Adet ve reel fiyatın eşzamanlı artışı “sağlıklı büyüme”, sadece fiyat artışı “enflasyonist büyüme”, yalnız adet artışı ise “fiyatlama gücü sınırlı” sinyali verir.

3) Talep–Fiyat Ayrıştırması: Esneklikler ve Mix Etkisi

Model:

Δlog⁡(Adet)=β0+β1Δlog⁡(Reel Fiyat)+β2Δlog⁡(Gelir)+β3Z+ϵΔlog(Adet)=β0​+β1​Δlog(Reel Fiyat)+β2​Δlog(Gelir)+β3​Z+ϵ

Burada $Z$: kampanya, rakip fiyat endeksi, mevsimsellik, stok-out. Jamovi’de Linear Regression ile fiyat esnekliği (β₁) ve gelir esnekliği (β₂) tahmin edilir; ürün karışımı (mix) için premium/ekonomik segment kuklaları eklenir. Politika/strateji: Esnekliği düşük SKU’larda fiyatlandırma gücü; esnekliği yüksek SKU’larda hacim/kanal oyunu.

4) Kur–Enflasyon–Faiz Üçgeni: Geçişkenlik ve Zamanlama

Kur şoklarının tüketici fiyatına yansıması gecikmeli ve eksik olabilir. Jamovi’de gecikmeli kur (t-1, t-2) ve ÜFE/TÜFE farkı ile:

Δlog⁡(Reel Fiyat)=α+∑kθkΔlog⁡(Kurt−k)+ϕΔlog⁡(U¨FE)+ηΔlog(Reel Fiyat)=α+k∑​θk​Δlog(Kurt−k​)+ϕΔlog(U¨FE)+η

Toplam geçişkenlik ∑θk∑θk​ raporlanır; etkileşim (yerli girdi payı × kur) ile ithal bağımlılığın hassasiyeti ölçülür. Karar: Hedging, yerelleşme eşiği, fiyat güncelleme periyodu.

5) Tüketici Segmentasyonu: Demografik, Davranışsal, Coğrafi

Jamovi’de k-means (R eklentisi) ile harcama, adet, sepet büyüklüğü, indirim duyarlılığı, tekrar satın alma gibi metriklerden kümeler; ANOVA ile kümeler arası farklar test edilir. Çıktı: “Değer avcıları”, “kolaylık arayanlar”, “marka bağlısı” segmentleri; her biri için ürün–fiyat–kampanya reçetesi.

6) Kanal Ekonomisi: Modern, Geleneksel ve E-Ticaret

Kanal kuklaları ve etkileşim (kanal × kampanya/indirim) ile kanal başına ROAS, kanal pay elastikiyeti ölçülür. Jamovi’de OLS ile ciro/adet, logit ile “ürünün e-ticarette bulunurluğu” analiz edilir. Örnek: E-ticarette indirim 1 puan artınca hacim esnekliği x; fakat iade oranı da y artıyor.

7) Fiyatlandırma ve İskonto Mimarisi: CVP ve Marj Disiplini

Jamovi’de Compute ile “katkı kârı = fiyat – birim değişken maliyet”; BEP:

BEP (adet)=Sabit GiderFiyat−Deg˘is¸ken MaliyetBEP (adet)=Fiyat−Deg˘​is¸​ken MaliyetSabit Gider​

What-if tablolarında kur, maliyet, vergi, navlun değişimleri koşturulur. Karar: İskonto basamakları, kanal-özgü hedef marj, kampanya ROI.

8) Regülasyon ve Teşviklerin Ölçümü: DiD Tasarımı

Doğal deney: Teşvik (KDV indirimi, yatırım desteği, ithalat kolaylığı) devreye giren ülke/segment Tedavi, benzeri Kontrol. Jamovi’de etkileşim (tedavi × sonrası) ile β etki; paralel eğilim grafiği önkoşul. Sonuç: “Yatırım teşviki sonrası premium segmentte adet +%x (g.a. [a;b])”.

9) Lojistik–Navlun ve Erişim Maliyeti

Teslim süresi/navlun artışı birim maliyet ve stok riskini büyütür. Jamovi’de navlun endeksi bağımsız, birim maliyet ve stok devir hızı bağımlı; olay penceresi (yeni depo/hub açılışı) ile önce–sonra etkisi. Karar: Bölgesel hub, güvenlik stoku ve rota çeşitlendirmesi.

10) Yerelleşme ve Tedarik: Ara Malı Eşiği

intermediate_share (ithal ara payı) türetin; etkileşim (kur × ara pay) ile kur şok hassasiyeti; hedging var/yok veya lokal tedarik var/yok kuklası ile DiD. Çıktı: Yerelleşmenin “marj ve fiyat stabilitesi” üzerindeki etkisi.

11) Ticaret Politikası ve Pazar Girişi: STA/NTB/CBAM Yansımaları

Jamovi’de gravity-lite: Hedef ülke GSYH, mesafe (proxy), STA/NTB kuklaları, CBAM riski; bağımlı: ihracat hacmi/birim değer. Etkileşim (CBAM × CO₂ yoğunluğu) ile sektör hassasiyeti; karar: ürün karması revizyonu, yeşil sertifikasyon/izlenebilirlik yatırımları.

12) Dijital Penetrasyon ve Fintech: Ödeme–Sepet–Dönüşüm

E-cüzdan/BNPL yaygınlığı, kart penetrasyonu ve genişbant hızı dönüşüm oranını etkiler. Jamovi’de logit: “satın alma (0/1) = f(ödeme yöntemi, teslimat seçeneği, sepet büyüklüğü)”. Etkileşim (BNPL × düşük gelir segmenti) ile erişilebilirlik etkisi.

13) Marka–Ürün Mimarı ve Lansman Başarısı

Yeni ürün lansmanlarında probit/logit ile “3 ayda %X pazar payını geçme” olasılığı; bağımsızlar: kanal bulunurluğu, marketing GRP, fiyat konumlandırma (premium/ekonomik), rakip lansman. Jamovi’de marjinal etkiler: “Raf bulunurluğu +10 p → başarı olasılığı +q p.”

14) Rakip ve Fiyat Endeksi: Fiyatlama Gücü Testi

Rakip birim fiyat endeksi ile eşzamanlı ve gecikmeli ilişkiler; etkileşim (marka gücü × rakip indirim) ile pass-through. Yorum: Yüksek marka gücü → rakip indirimine duyarlılık düşer; fiyat liderliği imkânı.

15) ESG ve İtibar Riski: Uyum–Talep–Marj

ESG skorları/donanımı (enerji verimliliği, ambalaj geri dönüşümü, tedarik izlenebilirliği) ile talep ve marj ilişkisi Jamovi’de çoklu regresyonla test edilir. DiD: “yeşil etiket” alan ürün × sonrası. Politika: Gelişen pazarda genç tüketicilerde talep elastikiyeti ESG lehine artabilir.

16) Risk Haritası: Makro–Finans–Jeopolitik–Operasyon

Jamovi’de z-skor normalizasyon: kur volatilitesi, enflasyon, faiz, CDS, navlun, regülasyon değişim sıklığı. Bileşik risk endeksi ile pazarların sıralaması; korelasyon matrisiyle “ortak şok” riski. Karar: Portföy çeşitlendirmesi ve sigorta (political risk insurance).

17) Senaryo ve Stres Testleri: Enflasyon–Kur–Talep–Navlun

Parametre tablosu: kur +%15, TÜFE +%5, dış talep –%3, navlun +%20. Jamovi’de baz vs. şok sonuçları: adet, reel fiyat, marj, stok devir, nakit döngüsü. Karar kartı: Fiyat güncelleme sıklığı, kampanya kesintisi, kasa-kredi limit ayarı.

18) Müşteri Yaşam Boyu Değeri (CLV) ve Tutundurma

Basit CLV: ortalama marj × tekrar satın alma olasılığı × dönem sayısı. Jamovi’de logit ile “tekrar satın alma (0/1)” = f(indirim geçmişi, teslim süresi, iade, memnuniyet). Segment bazlı CLV ile bütçe tahsisi ve kanal stratejisi.

19) Fiyat–Paket–Gramaj (Shrinkflation) Analizi

Reel fiyat yerine gramaj düşürme ile ayarlama söz konusuysa, jamovi’de unit_price_per_gram ve pack_size serileri; tüketici tepkisi: logit ile “marka değiştirme” olasılığı = f(gramaj düşüşü, rakip fiyat, sadakat). Çıktı: Algı yönetimi ve iletişim eşiği.

20) Sınırlılıklar ve Sağlamlık

Ölçüm hataları (perakende taraması, kayıtdışı), seçilim (teşvik alanlar), eşanlılık (kur–fiyat–talep). Jamovi’de HC/Whitehatalar, farklı gecikmeler, alt örneklem (kanal, bölge), placebo dönemleri, alternatif spesifikasyonlar (log/lineer, kuadratik fiyat).

Gelişen pazarlar, yüksek büyüme potansiyeli ile yüksek oynaklığı aynı sepette taşır. Başarının sırrı; “fırsat”ı ölçülebilirkılmak, “risk”i yönetilebilir parçalarına ayırmaktır. Bu yazıda kurduğumuz jamovi çerçevesi, kararları sezgiden kanıta taşır:

• Görünürlük: Talep–fiyat ayrıştırması, kanal dinamikleri, maliyet–marj disiplini ve lojistik etkiler aynı panelde okunur.

• Nedensellik: Teşvik/regülasyon etkileri DiD ile; kur–enflasyon geçişkenliği ve rakip fiyat endeksi regresyonla ölçülür; ESG etiketinin talep üzerindeki farkı olay penceresiyle netleştirilir.

• Dayanıklılık: Senaryo–stres testleri; kur, enflasyon, talep ve navlun şoklarının marj ve nakit döngüsü üzerindeki etkilerini görünür kılar; yerelleşme ve hedging eşiği sayısallaştırılır.

• Büyüme tasarımı: Segmentasyon ve CLV ile bütçe tahsisi, fiyat–indirim–mix mimarisi ile kârlı ölçeklenme, kanal stratejileri ile erişim optimize edilir.

Uygulamaya dönük yol haritası:

1. Veri boru hattını standartlaştırın (makro–mikro–lojistik–politika) ve tüm dönüşümleri jamovi’de notlayın.

2. Keşif paneli: Büyüme–fiyat–mix, kanal payları, HHI (konsantrasyon), rakip fiyat endeksi.

3. Çekirdek modeller: Fiyat/gelir esnekliği, kur–enflasyon geçişkenliği, kanal etkileşimleri, lansman başarı logiti, CLV.

4. Nedensel modüller: Teşvik/regülasyon DiD, yerelleşme/hedging DiD, ESG olay penceresi.

5. Risk–senaryo: Kur–TÜFE–talep–navlun paketleri; karar kartları (fiyatlama, stok, kanal, yatırım).

Son söz: Gelişen pazarlarda “erken gelen kazanır” sözü, doğru okuyan ve disiplinli ölçen kazanır diye güncellendi. Jamovi, bu disiplinin pratik aracıdır: veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı ölçülebilir etkiye dönüştürür. Doğru kurulan dosya, her yeni veride otomatik güncellenir; ekipler ortak bir dilde buluşur; strateji sezgiden kanıta terfi eder. Böylece büyüme yalnız hızlı değil, kârlı, dayanıklı ve sürdürülebilir olur.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile Gelişen Pazarlar ve Fırsat Analizi first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: Operasyonun sinir sistemi

Tablolar:

• Talep–Sipariş: SKU, miktar, teslim tarihi, kanal, promosyon, iade nedeni.

• Planlama–Kapasite: vardiya, çizelge, kaynak (insan/makine), çevrim süresi (CT), kurulum (setup), parti büyüklüğü.

• Üretim–MES: istasyon logları, OEE (Availability–Performance–Quality), duruş kodları ve süreleri, hurda/yeniden işleme.

• Kalite: kontrol sonuçları, FPY, test hataları, müşteri şikâyet temaları.

• Tedarik–Satın Alma: teslim süresi, uygunluk, denetim skoru, fiyat, hat oranı.

• Depo–WMS: stok seviyesi, yaşlandırma, konum, seç–yerleştir (pick/putaway) süreleri, sipariş birleştirme.

• Lojistik: rota, navlun, transit süre, teslim doğruluğu, OTIF.

• Bakım–Arıza: arıza kayıtları, MTBF/MTTR, bakım planı, yağ/ titreşim analizi.

• İSG–Çevre: kaza, yakın kaza, atık/enerji/su tüketimi.

Jamovi adımı: Data → Open ile tabloları içe alın; Merge/Join ile zaman–tesis/hat/istasyon–SKU/kanal anahtarını kurun. Compute ile z-skor, hareketli ortalama ve σ, OEE bileşenleri, yoğunluk metrikleri (enerji/ürün, GHG/ürün), duruş yoğunluğu, stok devir hızı, DIO/DSO/DPO; Not sütununda dönüşüm sözlüğü ve veri kaynağı.

2) Talep Analizi ve Planlama Sinyalleri

Metrikler: sipariş giriş hızı, talep volatilitesi, promosyon etkisi, mevsim.
Jamovi:

• Zaman-serisi keşfi: hareketli ortalama, mevsimsel indeks;

• OLS: talep = f(promosyon, fiyat, sezon, kanal, rakip olayı).
  Karar: Yüksek volatil SKUlarda kısa dondurma penceresi, güvenlik stoğu; düşük volatil SKU’larda daha uzun parti.

3) Kapasite ve Çizelgeleme: İş yükünü nefeslendir

Metrikler: vardiya, yük (rölatif), CT, setup, WIP, darboğaz istasyonu.
Jamovi:

• OLS: kuyruk gecikmesi = f(CT, setup, yük, WIP).

• DiD: yeni çizelge kuralı (ör. SMED) sonrası bekleme farkı.
  Karar: SMED ile setup→CT oranını düşür; darboğaz istasyona ekip/ vardiya; parti büyüklüğünü yeniden ayarla.

4) OEE (A×P×Q) ve Duruş Analizi

Metrikler: Availability (planlı–plansız duruş), Performance (hız kaybı), Quality (FPY).
Jamovi:

• Poisson/NegBin: duruş sayısı = f(bakım planı, operatör deneyimi, ortam, vardiya).

• OLS: OEE = f(duruş yoğunluğu, hız kaybı, FPY).
  Karar: İlk üç duruş nedeni için kök neden–aksiyon; hız kaybında standart iş ve yerleşim iyileştirme.

5) Kalite: FPY, COPQ ve hataların etiği

Metrikler: FPY, hatalı parça oranı, iade, COPQ (hurda+yeniden işleme+garanti).
Jamovi:

• Logit/OLS: hatalı parça(1/0) = f(istasyon, tedarik lotu, sıcaklık/nem, operatör, setup).

• DiD: kalite kapısı/oto-test sonrası FPY farkı.
  Karar: Kritik süreçlere otomatik test; Poka-Yoke; tedarik lotu izlenebilirliği; COPQ şelalesiyle yönetim.

6) Stok, MRP ve Devir Hızı

Metrikler: devir hızı, DIO, stok-outs, obsolescence, güvenlik stoğu, MRP uyarıları.
Jamovi:

• Logit: stok-out(1/0) = f(talep volatilitesi, tedarik lead time, güvenlik stoğu, parti büyüklüğü).

• OLS: DIO = f(MRP parametreleri, ABC sınıfı, kampanya.
  Karar: A sınıfı için sık gözden geçirme ve sık teslim; B/C sınıflarında ekonomik parti + tampon.

7) Tedarikçi Performansı ve Risk

Metrikler: teslim uygunluğu, hat oranı, denetim skoru, düzeltici faaliyet süresi, alternatif kaynak.
Jamovi:

• OLS: OTIF = f(tedarikçi uygunluğu, rotalama, gümrük, hava/grev göstergeleri).

• DiD: sürdürülebilirlik/kalite kriteri eklenmesi sonrası hat oranı.
  Karar: Skoru düşük tedarikçiye gelişim planı + şartlı kullanım; kritik parçada çift kaynak.

8) Depo ve WMS: Seç–Yerleştir Verimliliği

Metrikler: pick süresi, putaway süresi, toplama hatası, konum doluluk, sipariş birleştirme oranı.
Jamovi:

• OLS: sipariş başı süre = f(layout, toplama yöntemi, SKU popülerliği, dalga boyutu).

• A/B: toplama yöntemi (zone vs batch) ve etiket optimizasyonu.
  Karar: ABC + slotting; batch+wave toplama; hızlı dönenler “altın üçgen”e.

9) Lojistik ve OTIF: Müşteri sözünü tutmak

Metrikler: planlanan/gerçek teslim süresi, OTIF, navlun, taşıyıcı performansı, iade lojistiği.
Jamovi:

• OLS: gecikme günü = f(rota, taşıyıcı, gümrük, hava, konsolidasyon).

• Logit: OTIF başarısız(1/0) = f(paket tipi, yükleme penceresi, taşıyıcı.
  Karar: Rota konsolidasyonunu talep piki dışına; kritik SLA için ekspres; iade lojistiğinde ön onay ve toplama noktası.

10) Bakım Stratejileri: Reaktif → Önleyici → Koşullu

Metrikler: arıza sayısı, MTBF, MTTR, bakım penceresi, koşullu sinyaller (titreşim, sıcaklık, yağ).
Jamovi:

• Cox/Weibull (R eklentisi): arızaya kadar süre = f(kullanım, ortam, bakım sıklığı).

• Poisson: arıza sayısı = f(planlı bakım, operatör deneyimi.
  Karar: Kritik ekipmanda koşullu bakım (CM); yedek parça kritiklik A/B/C; MTBF artışı için kök neden.

11) İş Güvenliği ve Çevresel Göstergeler

Metrikler: kaza sıklığı/şiddeti, yakın kaza, enerji/su/atık/GHG yoğunluğu.
Jamovi:

• Poisson: kaza sayısı = f(eğitim, çalışma saati, sıcak iş izinleri, vardiya).

• OLS: GHG yoğunluğu = f(enerji karması, verimlilik projeleri.
  Karar: Yakın kaza bildirimini teşvik; sıcak iş izni disiplini; yenilenebilir satın alma + verimlilik.

12) Yalın–Altı Sigma: İsrafı görünür kılmak

Metrikler: 8 israf (bekleme, taşıma, stok, hareket, fazla üretim…), sigma seviyesi, CT/DT (değer katan/katrmayan).
Jamovi:

• Öncesi–sonrası: adım sayısı, bekleme süresi, FPY.

• Mediation: standart iş → (değişkenlik düşüşü) → CT azalımı.
  Karar: Değer akış haritasındaki kırmızı kutulara Kaizen; ölçülen CT/DT hedefleri.

13) Darboğaz ve Hat Dengeleme

Metrikler: istasyon başı CT, yük, bekleme, dengeleme kaybı.
Jamovi:

• OLS: WIP/kuşak = f(darboğaz CT, hat dengeleme indeksi).

• DiD: yeni hat sırası sonrası bekleme farkı.
  Karar: Takt time’a hizalama; iş paylaştırma; çok becerili operatörlerle esnek hücre.

14) Süreç Simülasyonu ve Kuyruk Mantığı (Lite)

Amaç: Ayrık olay simülasyonu yerine analitik yaklaşımla hızlı senaryo.
Jamovi:

• Giriş hızı, servis hızı, varyans; Little Yasası (WIP = λ×CT) ve M/M/1 benzeri tahminler.

• “Talep +%10, CT +%5” → WIP ve bekleme etkisi tablo.
  Karar: Piki karşılamak için geçici kapasite ve parti küçültme.

15) IoT/SCADA Sinyalleri: Gerçek zamanın faydası

Metrikler: titreşim, ısı, akım, hız, tork; sensör alarmı, veri kesinti oranı.
Jamovi:

• Anomali bayrakları: z>3σ; EWMA kontrol grafikleri.

• Logit: arıza(1/0) = f(sinyal istatistikleri).
  Karar: Sinyal eşiklerini yalancı alarma karşı kalibre et; CM planını sinyal temelli güncelle.

16) Siparişten Tahsilata (O2C): Uçtan uca akış

Metrikler: sipariş doğruluğu, onay süresi, toplama–paketleme, teslim, faturalama, tahsilat gecikmesi.
Jamovi:

• Şelale: toplam çevrim süresine adım katkıları.

• OLS: O2C süresi = f(onay, pick, taşıyıcı, iade.
  Karar: Otomatik onay kuralları; “ön okuma” ile onay hızlandırma; faturalama–tahsilat ritmi.

17) Maliyetlendirme ve Katkı Marjı Köprüsü

Metrikler: değişken maliyet, işçilik/dk, enerji/ürün, navlun, kalite maliyeti.
Jamovi:

• OLS: katkı marjı = f(CT, hurda, enerji, navlun, indirim.
  Karar: Enerji verimliliği, hat hızı–kalite dengesi, rota ve paket optimizasyonu.

18) Senaryo–Stres: Tedarik, enerji, talep şokları

Şoklar: tedarik lead time +7 gün, enerji +%20, talep −%8, taşıyıcı kesintisi, siber kesinti 24–48 saat.
Jamovi: Baz vs şok: OTIF, DIO, OEE, FPY, COPQ, marj, GHG yoğunluğu.
Karar kartı: Hangi kaldıraç (çift kaynak, buffer, verimlilik projesi, alternatif rota, edge cache) hangi metriği ne kadar iyileştiriyor?

19) Operasyon Panosu: Tek sayfa, tek sürüm gerçek

Kutular: OEE ve bileşenleri; duruş top-5; FPY–COPQ; OTIF ve gecikme nedeni; stok–DIO ve stok-out; MRP uyarıları; depo toplama verimi; bakım (MTBF/MTTR); İSG ve çevre yoğunlukları; enerji/su/atık; senaryo şeritleri.
Görseller: ısı haritası (hata/duruş yoğunluğu), kontrol grafikleri (OEE/FPY), su şelalesi (COPQ ve O2C), radar (tesis profili).

20) Sağlamlık, Etik ve Yönetişim

• Ölçüm: saat damgası hataları, istasyon/lot etiketleme, veri boşlukları.

• Seçilim/endojenlik: iyi ekiplerin daha iyi veriye sahip olması; müdahalelerin eşzamanlı etkileri.

• Nedensellik: DiD, lead–lag, placebo (uygulanmayan hat/ürün), robust (HC/White) hatalar, VIF.

• Gizlilik–etik: operatör verisinde anonimleştirme; güvenli kullanım.

• Jamovi protokolü: tüm türetmeler Not’ta; denetlenebilir dönüşüm zinciri; eşik ve normalizasyon duyarlılık analizleri.

Operasyon mükemmelliği, “daha çok çalışmak” değil; daha akıllı, kanıtlı ve dengeli çalışmaktır. Jamovi ile:

• Akış sorunlarını (kuyruk, bekleme, darboğaz) ölçer, çizelge–parti–setup kararlarını optimize edersiniz.

• Kaliteyi FPY–COPQ köprüsüyle marja bağlar; otomatik test ve Poka-Yoke yatırımlarını DiD ile doğrularsınız.

• Stok–MRP ve tedarikçi performansını modelleyip stok-out riskini minimize eder; depo/lojistikte OTIF’i artırırsınız.

• Bakımta survival/Weibull ile MTBF’yi yükseltir; CM ve veri temelli eşiklerle arızayı öngörürsünüz.

• İSG–çevreyi Poisson/OLS ile yönetip enerji/atık/karbon yoğunluklarını düşürür, maliyet ve itibar yararı elde edersiniz.

• Senaryo–stres ile kuyruk risklerini görünür kılar; karar kartlarında etki (₺/pp) + güven aralığı + süre + sorumlustandardını uygularsınız.
  Kısacası, veriyi hikâyeye, hikâyeyi akışa, akışı marja ve müşteriye çeviren bir operasyon sistemi kurarsınız. Bu sistem, dalgalı pazarlarda bile hız, kalite ve maliyeti birlikte iyileştirir; işletmenizi esnek ve dayanıklı kılar.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Operasyon Analizleri first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: Finansı Operasyona Bağlayan Omurga

Tablolar:

• Muhasebe–finans: günlük/aylık gelir kalemleri, COGS, OPEX (satış–pazarlama, genel yönetim, Ar-Ge), amortisman, finansman giderleri, vergi.

• Bilanço öğeleri: alacaklar (A/R), stoklar (INV), borçlar (A/P), duran varlık kırılımları, borç–nakit.

• Satış–pazarlama: fiyat, indirim, kampanya, kanal, sepet, iade oranı, kitle edinim maliyeti (CAC).

• Operasyon–kalite: FPY (ilk seferde doğru), hurda, yeniden işleme, teslim süresi, OTIF, COPQ (poor quality cost).

• Müşteri–destek: NPS/CSAT, çözüm süresi, şikâyet temaları, churn.

• Proje–yatırım: CAPEX, proje nakit akımları, bakım/operasyon etkileri.

Jamovi adımı: Data → Open ile tabloları alın; Merge/Join ile zaman–ürün/kanal–segment anahtarını kurun. Computeile katkı kârı (fiyat – değişken maliyet), brüt kâr, FAVÖK, sermaye kullanılan (IC), ROIC, CCC (DIO+DSO−DPO), PMV (price–mix–volume) ayrıştırması için endeksler, kâr köprüleri. Dönüşümleri Not sütununda belgeleyin (ölçüm sözlüğü ve audit trail).

2) Gelir Kalitesi ve Büyüme Sürüşleri

Metrikler: organik/inorganik büyüme, tekrar eden gelir payı, ertelenmiş gelir, iade/iskonto/indirim etkileri.
Jamovi:

• OLS: gelir büyümesi = f(fiyat endeksi, hacim, lansman, kampanya adstock, ürün karışımı, iade).

• Mediation: NPS → (tekrar alış) → gelir artışı.
  Karar: “İade oranı −1 p → net gelir +₺x/ay; NPS +3 p → tekrar alış +%y.”

3) Fiyat–Karışım–Hacim (PMV) Ayrıştırması

Amaç: Gelirdeki değişimi fiyat etkisi, ürün/kanal/segment karışımı ve hacim olarak ayrıştırmak.
Jamovi:

• Compute ile baz dönem endeksleri; su şelalesi grafiği: toplam gelir farkına PMV katkıları.
  Örnek: “Toplam +₺5,2 mn fark: fiyat +₺3,4 mn, karışım +₺1,1 mn, hacim +₺0,7 mn.”

4) Brüt Kâr ve Katkı Kârı: Ürün–Kanal–Segment Kırılımı

Metrikler: katkı marjı (%), değişken maliyet (malzeme/işçilik/lojistik), promosyon etkisi.
Jamovi:

• OLS: katkı marjı = f(ürün, kanal, iade, navlun, indirim yoğunluğu).

• Isı haritası: düşük marjlı “kırmızı alanlar” (ürün×kanal).
  Karar: Promosyon eşiği, navlun optimizasyonu, lojistik sözleşme yeniden fiyatlama; düşük marjlı kombinasyonları sadeleştirme.

5) OPEX Verimliliği: Satış–Pazarlama, G&A, Ar-Ge

Metrikler: OPEX/gelir, kanal başına edinim maliyeti (CAC), başına gelir (ARPU), G&A/çalışan, Ar-Ge/gelir.
Jamovi:

• OLS: FAVÖK marjı = f(CAC, ARPU, G&A/çalışan, Ar-Ge/gelir).

• DiD: pazarlama karması değişimi sonrası FAVÖK marj farkı.
  Karar: CAC düşüşüne en fazla katkı sağlayan kanalları ölçekleyin; düşük MROI’li kanalları durdurun.

6) FAVÖK, EBIT ve Net Kâr Köprüleri

Amaç: FAVÖK → EBIT → Net kâr dönüşümündeki etkileri bir köprü ile saydamlaştırmak.
Jamovi:

• Compute ile kalem farkları; su şelalesi: brüt kâr, OPEX, amortisman, finansman gideri, vergi katkıları.
  Karar: “FAVÖK +₺x; fakat navlun + finansman gider artırımı net kârı −₺y etkiliyor → hedge + rota optimizasyonu.”

7) Sermaye Verimliliği: ROIC, ROA, ROE

Metrikler: NOPAT, IC (çalışan sermaye + net duran varlık), borç–özsermaye, vergi oranı.
Jamovi:

• Panel OLS: ROIC = f(katkı marjı, OPEX verimi, CCC, kapasite kullanımı).

• Mediation: FPY → (COPQ ↓) → NOPAT ↑ → ROIC ↑.
  Karar: “CCC −5 gün → ROIC +0,7 pp; FPY +3 p → COPQ −₺x/ay.”

8) Nakit Dönüşüm Döngüsü (CCC): DIO, DSO, DPO

Metrikler: stok günleri (DIO), alacak günleri (DSO), borç günleri (DPO).
Jamovi:

• OLS: CCC = f(kampanya takvimi, stok politikası, vade/iskonto, tedarik ödeme şartları).

• Logit: geç tahsilat(1/0) = f(segment, vade, risk skoru).
  Karar: Dinamik iskonto ve tahsilat ritmi; yavaş dönen SKU’larda stok hedefi; tedarikçilerle ödeme dengesi.

9) Müşteri Ekonomisi: LTV/CAC ve Kohort Analizi

Metrikler: ARPU, brüt marj, churn, ortalama yaşam süresi, edinim maliyeti (CAC), geri ödeme süresi (payback).
Jamovi:

• Survival/Cox (R eklentisi): churn süresi = fOnboarding/NPS/fiyat.

• OLS/Logit: LTV = f(ARPU, marj, churn); LTV/CAC oranı ve eşikler.
  Karar: “LTV/CAC < 3 segmentleri azalt; onboarding ve destek yatırımı churn’i düşürerek LTV’yi yükseltir.”

10) Ürün–Kanal–Segment Kârlılığı (ABC/Müşteri Kârlılığı)

Metrikler: aktivite bazlı maliyet (sipariş işleme, çağrı/destek, iade lojistiği, teslim), kârlılık haritası.
Jamovi:

• OLS: katkı kârı = f(aktivite yükü göstergeleri).

• Isı haritası: negatif kârlı müşteri/segment/kombinasyonlar.
  Karar: Fiyatlandırma ve servis seviyelerini kârlılığa göre farklılaştırın; “beyaz eldiven” servisi ücretli paketleyin.

11) Kalite Maliyeti (COPQ) → Marj Köprüsü

Metrikler: hurda, yeniden işleme, iade, garanti; FPY.
Jamovi:

• OLS: marj = f(COPQ, FPY, teslim süresi).

• DiD: kalite projesi sonrası iade ve COPQ düşüşü ile marj etkisi.
  Karar: “Kalite kapısı + otomatik test → COPQ −₺x/ay; marj +y pp.”

12) Bütçe–Tahmin ve Varyans Analizi

Metrikler: bütçe, gerçekleşen, varyans (%/₺); hacim, fiyat, indirim, karışım, maliyet, verimlilik bileşenleri.
Jamovi:

• Varyans köprüsü; OLS: varyans = f(sezon, promosyon, stok-out, navlun.
  Karar: Varyansın %…’i fiyat/karışımdan; gelecek dönemde PMV planı güncellemesi; stok-out’a tampon.

13) Duyarlılık Analizleri: “Neye ne kadar hassasız?”

Konular: fiyat ±%, hammadde ±%, kur/enerji ±%, indirim eşiği, kampanya yoğunluğu.
Jamovi:

• Compute ile what-if tabloları; elastikiyet yaklaşımları.
  Örnek: “Fiyat +%3 → marj +y pp ama hacim −%x; net etki +₺z.”

14) Senaryo ve Stres Testleri: “Kötünün kötüsü”

Şoklar: kur +%12, enerji +%20, talep −%8, navlun +%15, faiz +300 bp.
Jamovi: Baz vs şok: gelir, brüt marj, FAVÖK, net kâr, CCC, ROIC.
Karar kartı: Hangi kaldıraç (hedge, alternatif tedarik, emniyet stoğu, fiyat–paket, verimlilik) en çok korur?

15) Yatırım Projeleri: NPV, IRR ve Payback

Veri: proje nakit akımları, CAPEX, risk primi; verim etkisi (FPY, lead time), gelir etkisi.
Jamovi:

• NPV/IRR hesapları (iskonto oranı ve duyarlılık);

• DiD: yatırım sonrası verim/marj farkı.
  Karar: “Otomasyon yatırımı: NPV ₺A, IRR %B, payback C ay; COPQ −₺D/ay; ROIC +E pp.”

16) Borç Yapısı ve Finansman Maliyeti

Metrikler: net borç/FAVÖK, faiz örtüşme oranı, vade yapısı, teminatlar; kur/faiz hassasiyeti.
Jamovi:

• OLS: finansman gideri = f(vade, kur, faiz, spread.

• Stres: faiz +200 bp senaryosu → net kâr duyarlılığı.
  Karar: Vade uzatma–sabit faiz karışımı; döviz pozisyonu hedge; borç covenent maksimum.

17) Vergi ve Teşvik Optimizasyonu

Metrikler: efektif vergi oranı, AR-GE teşviki, yatırım indirimi, bölgesel teşvikler.
Jamovi:

• OLS: NOPAT = f(efektif vergi, teşvik, kârlılık; kontrol).
  Karar: Teşvik–yatırım eşleşmesi; vergi planlamasıyla NOPAT optimizasyonu.

18) Finansal Performans Panosu

Kutular: gelir–PMV, brüt/katkı marjı, FAVÖK–EBIT–net kâr köprüsü, LTV/CAC, CCC (DIO/DSO/DPO), ROIC–ROA–ROE, COPQ–FPY–marj köprüsü, bütçe varyansı, senaryo–stres şeritleri.
Görseller: su şelalesi (köprüler), ısı haritası (kârlılık), kontrol grafiği (trend), radar (finansal sağlık profili).

19) Sağlamlık ve Sınırlılıklar

• Ölçüm: muhasebe sınıflandırma farkları, tahakkuk–tahsilat zamanlaması, stok değerleme yöntemi (FIFO/LIFO/ortalama), kampanya ve UTM hataları.

• Seçilim/endojenlik: fiyat–talep eşzamanlılığı, yüksek marjlı segmentlerin fazla reklama maruz kalması.

• Nedensellik: DiD, lead–lag, placebo dönem/ürün; HC/White sağlam hatalar, VIF; mevsimsellik ve makro kontrolleri.
  Jamovi protokolü: Varsayımları Not’ta yazın; metrik tanımlarını standartlaştırın; veri gizliliği–etik.

20) Uygulama Yol Haritası (8 Hafta)

• Hafta 1–2: Veri sözlüğü; gelir–COGS–OPEX–bilanço birleşimi; PMV ve katkı marj hesapları.

• Hafta 3–4: FAVÖK/EBIT/net kâr köprüleri; LTV/CAC ve CCC; ROIC panel modeli.

• Hafta 5–6: COPQ–marj köprüsü; ürün/kanal kârlılık haritası; bütçe–varyans; duyarlılık tabloları.

• Hafta 7–8: Senaryo–stres; yatırım NPV/IRR; finansal pano v1; karar kartı kitaplığı.

• Sürekli: Sağlamlık testleri; mevsim–makro güncellemeleri; ROI ve nakit disiplin ritmi.

Finansal performans; geçmişi anlatan bir rapor değil, geleceği tasarlayan bir disiplindir. Jamovi ile finansı; pazar–ürün–kanal–operasyon–müşteri verileriyle aynı masada birleştirip, kâr–nakit–sermaye üçlüsünü nedensel olarak yönetebilirsiniz. Gelir büyümesini fiyat–karışım–hacim bileşenlerine ayırır, katkı marjını lojistik–indirim–iade gibi sürücülere bağlar, OPEX verimliliğini FAVÖK’e çevirir, ROIC’i CCC ve verim projeleriyle yükseltir, LTV/CAC ile sürdürülebilir büyümenin sınırlarını çizersiniz. Senaryo–stres ve yatırım NPV/IRR analizleriyle sermayeyi en çok değer yaratan hamlelere yönlendirir, köprü ve panolarla yönetim dilini etki (TL/pp) + güven aralığı + süre + sorumluformatında standartlaştırırsınız.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı nakde çeviren bir finansal analiz sistemi; belirsizlikte yön bulmanın pusulasıdır. Jamovi, bu pusulayı hem teknik hem pratik kılar: tek dosyada şeffaf, tekrarlanabilir ve kanıta dayalı finans yönetimi.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Finansal Performans Analizi first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.

1) Veri Mimarisi: Rekabetin görüngüsü

Tablolar:

• Talep–satış: birim/satış, fiyat, iskontolar, promosyon, stok–servis seviyesi, iade.

• Pazar ve pay: toplam kategori hacmi, rakip payları, fiyat bandı dağılımları, kanal payları (offline/online/marketplace/bayi), bölge–şehir kırılımı.

• Pazarlama–medya: harcama, gösterim–erişim, tıklama–dönüşüm, kreatif temaları, UTM etiketleri, adstock türevleri.

• Ürün–kalite: özellik matrisi, kalite maliyeti (COPQ), FPY, şikâyet temaları, NPS/CSAT.

• Kanal–lojistik: sipariş karşılama hızı, OTIF, navlun, geri dönüş lojistiği.

• Rakip olayları: yeni ürün, fiyat değişimi, kampanya, kanal genişlemesi, PR/itibar haberleri.

• Makro: gelir/işsizlik, kur/emtia, mevsim/özel günler.

Jamovi adımı: Data → Open ile tabloları içe alın; Merge/Join ile ürün–kanal–bölge–hafta anahtarı kurun. Compute ile z-skor, hareketli ortalama, adstock, fiyat endeksi, rekabet yoğunluğu endeksi (Rakip promosyon sayısı/kanal), olay kuklaları (rakip lansmanı). Tüm dönüşümleri Not alanında belgeleyin (audit trail).

2) Talep–Fiyat Elastikiyeti ve Çapraz Etkiler

Metrikler: kendi fiyat elastikiyeti, çapraz elastikiyet (rakip fiyatı, ikame/komplementer ürün).
Jamovi:

• OLS/GLM: ln(satış) = f(ln(fiyat), ln(rakip fiyat), promosyon, sezon, adstock, stok, kalite).

• Segment etkileşimi: ürün × kanal × bölge.
  Karar kartı: “Kanal A’da elastikiyet −1,6, Kanal B’de −0,9 → esnekliği yüksek kanalda fiyat adımı küçük; düşük esneklide paket–değer artır.”

3) Pazar Bölümlendirme ve Hedefleme

Metrikler: demografik/psikografik değişkenler, kullanım yoğunluğu, kalite–fiyat hassasiyeti, kanal tercihi.
Jamovi:

• Kümeleme (k-means): segment sayısı 3–6; silhouette ile doğrulama.

• ANOVA/OLS: segment × NPS/ARPU/retention farkları.
  Örnek: “Değer odaklı segmentte paket B, premium segmentte paket C; orta segmentte kanal dönüşümüyle erişim.”

4) Konumlandırma Haritaları: Değerin görseli

Metrikler: algılanan kalite, fiyat, hizmet seviyesi, inovasyon, sürdürülebilirlik.
Jamovi:

• Faktör analizi ile boyut çıkarımı; iki eksenli harita (kalite–fiyat; inovasyon–hizmet).
  Karar: “Maliyet lideri rakipler boşlukta; ‘erişilebilir kalite’ konumuna geçiş.”

5) Değer Önerisi Testi: Hipotez → Kanıt

Metrikler: başlık/mesaj testleri, sosyal kanıt (uzman/inceleme), fayda–kanıt–özel durum dengesi.
Jamovi:

• A/B: başlık, görsel, USP; güç analizi ile örneklem.

• OLS/Logit: kayıt/aktivasyon = f(mesaj, kanal, segment).
  Sonuç: “Kanıt + rakip farkı içeren başlık → aktivasyon +%13; segment X’te +%18.”

6) Fiyatlandırma ve Paket Stratejisi

Metrikler: ARPU, churn, sepet, indirim payı, değer algısı, WTP (conjoint/choice).
Jamovi:

• Conjoint (R eklentisi) ile part-worth ve WTP tahminleri.

• Logit: churn = f(fiyat, paket, özellik, segment, kanal).
  Karar: “Modüler eklenti + değerli özelliği orta pakete aç; ARPU ↑, churn ↓.”

7) Kanal ve Dağıtım: Erişim–Maliyet–Deneyim dengesi

Metrikler: kanal payı, dönüşüm, iade, lojistik maliyet, OTIF, kanal çatışması.
Jamovi:

• OLS: marj = f(kanal, navlun, iade, fiyat bandı).

• DiD: marketplace genişlemesi sonrası satış/NPS etkisi.
  Karar: “Marketplace’te görünürlük için ‘ya kazan ya öğren’ limiti; kendi kanalda sadakat–değer odaklı paket.”

8) Tedarik ve Kapasite: Rekabetin operasyon temeli

Metrikler: lead time, kapasite kullanım oranı, tedarik güvenilirliği, alternatif kaynak sayısı.
Jamovi:

• Logit: stok-out(1/0) = f(lead time, güvenlik stoğu, çift kaynak).

• OLS: teslim gecikmesi = f(rota, navlun, gümrük, mevsim).
  Karar: “Çift kaynak + buffer; kritik parçaya nearshoring; kampanya takvimine göre kapasite kaydırma.”

9) Rakip Tepkisi ve Oyun Mantığı (Basitleştirilmiş)

Metrikler: rakip fiyat/promo/tanıtım hamlelerinin zaman damgaları, etki yarı ömürleri.
Jamovi:

• OLS/Logit: satış/pay = f(rakip fiyat/promo gecikmeli değişkenleri, bizim hamleler).

• Event study: rakip lansmanı penceresi (−2…+8 hafta).
  Karar: “Rakip kampanya süresince fiyat yerine paket değerini yükselt; sonrasında ‘geri çağırma’ teklifi.”

10) Giriş–Genişleme Ekonomisi: Bölge/Ülke kararları

Metrikler: pazar büyüklüğü, satın alma gücü, lojistik ve vergi, rekabet yoğunluğu, kanal erişimi.
Jamovi:

• Skor kartı (0–100) + OLS: ilk 90 gün satış = f(skor, lansman sırası, yerelleştirme.

• DiD: erken vs geç girilen pazarlarda etki.
  Karar: “Skor >70 pazarlarda eşzamanlı lansman; <55’te önce pilot, içerik yerelleştirmesi sonrası ölçek.”

11) Platform–Ağ Etkileri ve İki-Taraflı Pazarlar

Metrikler: taraf A/B kullanıcı sayısı, eşleşme oranı, içerik/ürün kalitesi sinyalleri, viral katsayı (k).
Jamovi:

• Mediation: davet → (ağ yoğunluğu) → retention/ARPU.

• Logit/OLS: eşleşme oranı = f(kalite sinyali, moderasyon, arama).
  Karar: “Kürasyon + itibar puanı; düşük kaliteli içeriği azaltmak için sinyal–ödül.”

12) Marka, İtibar ve PR: Talep yaratımının kaldıraçları

Metrikler: ses payısı (SOV), his (pozitif/negatif), haber kalitesi, düzeltme erişimi, influencer–uzman işbirliği.
Jamovi:

• DiD: PR programı sonrası SOV/his ve satış etkisi;

• OLS: marka araması = f(SOV, his, reklam adstock).
  Karar: “Uzman kanıtı + kısa mesaj; SOV +4 p, marka araması +%10.”

13) Kalite–Deneyim–Marj Köprüsü

Hipotez: COPQ ↓ → iade ↓, NPS ↑ → pazar payı ve marj ↑.
Jamovi:

• OLS: marj = f(COPQ, NPS, teslim süresi, fiyat bandı, kanal.

• Mediation: kalite iyileştirmesi → (NPS/FPY) → ARPU/marj.
  Karar: “Kritik hata giderimi COPQ −₺x/ay; NPS +2,7 p; marj +y pp.”

14) Deneyler: Fiyat, Paket, Kanal ve Mesaj

Konular: fiyat adımı, paket bileşimi, kanal sayfası, sosyal kanıt türü, teklif süresi.
Jamovi:

• A/B ve güç analizi;

• Heterojenlik: segment×varyant; çoklu test için hatayı kontrol edin.
  Örnek: “Paket C’de premium destek → churn −1,2 p; ARPU +₺z.”

15) Doğal Deneyler (DiD): Rakip hamlesi ve politika değişikliği

Durum: belirli bölgede rakip agresif kampanya, başka bölgede yok.
Jamovi:

$$Y=\alpha +\beta (\text{Tedavi}\times \text{Sonrası})+\gamma X+\epsilon$$

Paralel eğilim grafikleri şart.
Rapor: “Rakip kampanyası süresince satış −%7; karşı hamle paketiyle fark −%3’e indi (g.a.).”

16) Portföy ve Sermaye Tahsisi: ROIC ve risk dengesi

Metrikler: ürün/kanal bazında ROIC, NPV, geri ödeme; risk (σ), başarısızlık olasılığı.
Jamovi:

• Monte Carlo (R eklentisi): proje NPV dağılımı, P5–P95;

• Verim sınırı: risk–getiri grafiği; kaynak tahsisi şelalesi.
  Karar: “ROIC/₺ en yüksek 3 hamleye öncelik; risk–getiri dengesinde keşif ≥%20.”

17) Tedarik–Fiyat–Kur Şokları: Stres Testi

Şoklar: kur +%12, navlun +%20, rakip agresif fiyat, talep −%8.
Jamovi: Baz vs şok: marj, pay, NPS, stok-out, OTIF; karar kartı: hangi kaldıraç (hedge, alternatif tedarik, emniyet stoğu, fiyat adımı, paket değer) en çok etki yaratır?

18) Rekabet Yoğunluğu Endeksi ve Savunma

Metrikler: kanal × hafta başına rakip kampanya sayısı, fiyat bandında yoğunluk, ürün ömrü hızları.
Jamovi:

• OLS: pay = f(rekabet yoğunluğu endeksi, bizim adstock, fiyat farkı).
  Karar: Yoğunluk yüksekse fiyat savaşından kaçın; farklılaşma ve hizmet kalitesine yatırım.

19) Yönetim Panosu: Tek sayfada rekabet

Kutular: elastikiyetler (kendi–çapraz), segment ve konumlandırma, WTP ve paket etkisi, kanal marjları, rekabet yoğunluğu, rakip olay takvimi, PR SOV/his, COPQ–NPS–marj köprüsü, DiD sonuçları, senaryo ve Monte Carlo P5–P95.
Görsel dil: ısı haritası (segment×kanal fırsatı), su şelalesi (marj/pay fark katkıları), radar (değer boyutları), kontrol grafiği (pay–ARPU trendi).

20) Sağlamlık ve Etik

• Ölçüm: UTM hataları, stok–talep eşleştirme, iade kodlama;

• Seçilim/endojenlik: fiyat–talep eşzamanlılığı, kampanya hedeflemesi;

• Nedensellik: DiD, lead–lag, placebo dönem/ürün; HC/White sağlam hatalar, VIF; alt örneklem (kanal/bölge); mevsimsellik kontrolleri.

• Etik: fiyat ve mesaj denemelerinde şeffaflık; savunmasız gruplara adil yaklaşım; kişisel verilerde gizlilik ve onay.

Rekabet, “kim daha çok bağırır?” değil; kim daha iyi ölçer, öğrenir ve sermayeyi doğru hamleye bağlar sorusudur. Jamovi; pazar–müşteri–ürün–kanal–rakip verilerini aynı masada toplayıp, elastikiyetler, segment–konumlandırma, WTP–paket, kanal–lojistik, kalite–deneyim–marj köprüsü, PR–SOV–talep, DiD ve A/B ile nedensel netlik sağlar. Senaryolar ve Monte Carlo ile kuyruk riskleri görünür; portföy panosunda risk–getiri dengesi yönetilir; karar kartlarında etki (TL/pp) + güven aralığı + süre + sorumlu netleşir.

Uygulama yol haritası:

1. Hafta 1–2: Veri birleştirme, ölçüm sözlüğü, adstock–fiyat–rekabet endeksi dönüşümleri.

2. Hafta 3–4: Elastikiyet modelleri, segment–konumlandırma, WTP/Conjoint; ilk A/B’ler.

3. Hafta 5–6: Kanal–marj analizi, tedarik–kapasite ve stok-out modeli, COPQ–NPS–marj köprüsü.

4. Hafta 7–8: DiD (rakip/politika), senaryo–stres, Monte Carlo ve portföy; yönetim panosu v1; karar kartı kitaplığı.

5. Sürekli: Sağlamlık, placebo, lead–lag; mevsim–rekabet yoğunluğu güncellemeleri; etik ve gizlilik denetimleri.

Son söz: Veriyi hikâyeye, hikâyeyi karara, kararı pay ve marja çeviren bir rekabet sistemi, fiyat savaşına değil değer mimarisine yaslanır. Jamovi ile rekabeti rakiplerin hamlelerinden değil; müşteri ve ekonomi üzerinden yönetirsiniz: doğru segmentte doğru değer önerisi, doğru kanalda doğru paket ve fiyat. Böylece pay artar, marj korunur, marka güçlenir—kısa vadede kazanırken, uzun vadede de savunulabilir bir avantaj kurarsınız.

Veri, modern dünyanın en değerli varlıklarından biri haline gelmiştir ve iş dünyasında, araştırmada ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Biz, veri analizi konusundaki tutkulu bir topluluk olarak, veri biliminin ve analizinin gücünü vurguluyoruz. Web sitemiz, işletmelerden akademisyenlere ve veri meraklılarına kadar herkesin veri analizi becerilerini geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan bir kaynaktır. Misyonumuz, veri analizi sürecini anlaşılır ve erişilebilir hale getirmek, verilerin içinde gizlenen değeri açığa çıkarmak ve daha bilinçli kararlar almalarını desteklemektir.

Web sitemiz, geniş bir veri analizi yelpazesi sunmaktadır. Hangi sektörde olursanız olun veya hangi veri analizi aracını kullanıyorsanız kullanın, ihtiyaçlarınıza uygun hizmetler sunuyoruz. SPSS, R, Python, Excel veya diğer analiz araçlarını kullanarak veri madenciliği, hipotez testleri, regresyon analizi, zaman serisi tahmini, segmentasyon ve daha fazlasını içeren çeşitli analiz türlerini kapsarız. Ayrıca, öğrenmeyi kolaylaştırmak için zengin kaynaklar, öğreticiler ve interaktif araçlar sunuyoruz.

The post Jamovi ile İşletme Rekabetçi Strateji Analizleri first appeared on Veri Analizi Yaptırma Merkezi & Danışmanlık.