Tez Bulgular Bölümü Nasıl Yazılır? APA 7 Tablo ve SPSS Çıktısı Yorum Örnekleri

Kısa cevap: Tez bulgular bölümü, araştırma sorularınıza verdiğiniz istatistiksel yanıtları yorum katmadan, sırayla ve tablo destekli olarak sunduğunuz bölümdür. Önce katılımcı özellikleri ve ölçeklerin güvenirliği verilir. Ardından her alt problem için uygun test, serbestlik derecesi, p değeri ve etki büyüklüğü raporlanır. Tablolar APA 7 biçimine ya da enstitünüzün yazım kılavuzuna göre düzenlenir; “neden böyle çıktı” sorusu ise tartışma bölümüne bırakılır.

Öğrencilerin büyük kısmı analizleri tamamladıktan sonra en çok bu aşamada takılıyor. Çünkü SPSS onlarca tablo üretiyor, ancak bunlardan hangisinin teze gireceği ve nasıl cümleye dönüşeceği belirsiz kalıyor. Bu rehberde kurgusal bir eğitim araştırması üzerinden ilerleyeceğiz: 120 öğrencide akademik öz yeterlik, sınav kaygısı ve ders başarısı ilişkisini inceleyen bir yüksek lisans tezi. Böylece menü yollarını, tablo biçimlerini ve yorum cümlelerini somut sayılarla göreceksiniz.

Tez bulgular bölümü nedir, neleri içermez?

Kısacası bulgular bölümü, yöntem bölümünde söz verdiğiniz analizlerin sonuçlarını raporladığınız yerdir. Bu bölümde okuyucu üç şey arar: hangi analiz yapıldı, sonuç ne çıktı ve bu sonuç ne kadar güçlü. Dolayısıyla her paragrafın arkasında bir araştırma sorusu ya da hipotez bulunmalıdır.

Bununla birlikte bölümün içermemesi gerekenler de en az bu kadar önemlidir. Literatürle karşılaştırma, sonuçların nedenine dair tahminler ve öneriler tartışma bölümüne aittir. Ham SPSS çıktısının ekran görüntüsü de bulgular bölümüne konmaz. Ayrıca yöntem bölümünde anlatılmamış bir analiz burada ilk kez ortaya çıkmamalıdır; böyle bir durumda jüri, analizin sonradan “uygun sonucu bulmak için” eklendiğini düşünebilir.

Kurumsal raporlarla akademik raporlar arasındaki genel farkları merak ediyorsanız veri analizi raporu nasıl yazılır yazımız iyi bir başlangıç olur. Bu yazıda ise yalnızca tez formatına odaklanıyoruz.

Bulgular hangi sırayla yazılır?

Tez bulgular bölümü için en güvenli düzen, alt problemlerin giriş bölümündeki sırasını aynen izlemektir. Böylece jüri üyesi her alt problemi metinde kolayca bulur. Önerdiğimiz genel akış aşağıdaki tabloda yer alıyor:

Normallik kararınızı ayrı bir alt başlıkta kısaca gerekçelendirmeniz, sonraki parametrik ya da parametrik olmayan test seçimini savunulabilir kılar. Örneğin “Çarpıklık ve basıklık değerleri −1,5 ile +1,5 arasında olduğundan parametrik testler kullanılmıştır” gibi tek bir cümle çoğu zaman yeterlidir. Bu kararın nasıl verildiğini normallik testi nasıl yapılır rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Bunun yanı sıra her alt başlığın altında aynı kalıbı tekrarlamak okumayı kolaylaştırır: önce bir cümleyle hangi analizi neden yaptığınızı söyleyin, sonra tabloyu verin, ardından tabloyu iki üç cümleyle özetleyin.

APA 7 tablo kuralları nelerdir?

APA 7 tabloları birkaç sade kurala dayanır ve bu kurallar bir kez öğrenildiğinde bütün tez boyunca uygulanır:

• Numara ve başlık: Tablonun üstünde kalın yazılmış “Tablo 1” yer alır. Bir alt satıra italik ve kelimelerin baş harfi büyük olacak şekilde tablo başlığı yazılır.
• Çizgiler: Dikey çizgi kullanılmaz. Yalnızca en üstte, sütun başlıklarının altında ve tablonun en altında yatay çizgi bulunur.
• Semboller: n, M (ya da Türkçe tezlerde Ort.), SD (SS), t, F, p ve r gibi istatistik sembolleri italik yazılır.
• Baştaki sıfır: 1’den büyük olamayan değerlerde (p, r, Cronbach alfa) baştaki sıfır yazılmaz: p = .015 gibi. Cohen d gibi 1’i aşabilen değerlerde ise 0.45 biçimi kullanılır.
• p değeri: Kesin değer iki ya da üç ondalıkla verilir. .001’den küçük değerler için p < .001 yazılır; “p = .000” yazımı hatalıdır.
• Not satırı: Kısaltmalar ve yıldız anlamları tablonun altında, italik “Not.” ifadesiyle açıklanır.

Kuralların resmî açıklamaları için APA Style tablo rehberine bakabilirsiniz. Öte yandan Türkiye’deki birçok enstitü ondalık ayırıcı olarak virgül ve Türkçe kısaltmalar (Ort., SS, sd) istiyor. Kural çatıştığında her zaman enstitünüzün tez yazım kılavuzu önceliklidir; APA yalnızca kılavuzun boş bıraktığı yerleri doldurur. Örneğin kılavuz virgül istiyorsa 3,84 yazın, ama bunu bütün tezde tutarlı uygulayın.

SPSS çıktısı tabloya nasıl aktarılır?

SPSS çıktısını teze taşımanın üç yolu var ve hepsinin bir artısı, bir eksisi bulunuyor.

1. Kopyala-yapıştır: Output penceresinde tabloya sağ tıklayıp Copy seçin ve Word’e yapıştırın. Tablo düzenlenebilir biçimde gelir, ancak gereksiz satırları ve SPSS’in varsayılan çizgilerini elle temizlemeniz gerekir.
2. Toplu dışa aktarım: File → Export yolunda tür olarak Word/RTF seçildiğinde bütün çıktı tek dosyaya aktarılır. Çok sayıda tablo olduğunda zaman kazandırır.
3. Tablo görünümünü baştan ayarlamak: Edit → Options → Pivot Tables sekmesindeki TableLook listesinden, sürümünüzde bulunuyorsa APA görünümlü bir şablon seçin. Bundan sonra üretilen tablolar dikey çizgisiz gelir ve temizlik süresi kısalır.

Ancak hangi yolu seçerseniz seçin, SPSS tablosunu olduğu gibi teze koymayın. Örneğin bağımsız örneklem t testinde SPSS iki tablo üretir: Group Statistics ve Independent Samples Test. Tezde bunları tek bir sade tabloda birleştirmek, Levene satırlarından yalnızca kullandığınız satırı raporlamak ve “Sig. (2-tailed)” gibi İngilizce başlıkları Türkçeye çevirmek gerekir. Grafikle desteklemek istediğiniz bulgular için tezlerde grafik ve tablo kullanımı yazımızdaki seçim ölçütlerine de göz atabilirsiniz.

Tez bulgular bölümünde t testi nasıl raporlanır?

Kurgusal örneğimizde ilk alt problem şu olsun: “Akademik öz yeterlik puanları cinsiyete göre farklılaşmakta mıdır?” Analiz Analyze → Compare Means → Independent-Samples T Test yolundan yapılır; test değişkenine öz yeterlik toplam puanı, gruplama değişkenine cinsiyet atanır ve Define Groups ile grup kodları girilir.

Çıktıda ilk olarak Levene testine bakılır. Levene p değeri .05’ten büyükse “Equal variances assumed” satırı, küçükse “Equal variances not assumed” satırı okunur. Örneğimizde varyansların eşit olduğunu varsayalım. SPSS 27 ve sonrasında ayrıca Independent Samples Effect Sizes tablosu gelir ve Cohen d değeri buradan alınır. Bu değerler APA tablosuna şöyle dönüşür:

Not. Öğretim amaçlı kurgusal veridir. Ort. = aritmetik ortalama; SS = standart sapma; sd = serbestlik derecesi. Ortalama farkı için %95 GA [0.06, 0.60].

Hesabın arka planını da görmek faydalı olur. Ortak standart sapma √[(61 × 0.71² + 57 × 0.76²) / 118] ≈ 0.73 olarak bulunur. Ortalama farkı 3.84 − 3.51 = 0.33 olduğundan Cohen d = 0.33 / 0.73 ≈ 0.45 çıkar. Ayrıca kritik t değerini elle kontrol etmek isterseniz serbestlik derecesi 118 için iki yönlü .05 düzeyinde yaklaşık 1.98 olduğunu görürsünüz; 2.46 bu değeri aştığı için fark anlamlıdır.

Yorum cümlesi örneği: “Kız öğrencilerin akademik öz yeterlik puanlarının (Ort. = 3.84, SS = 0.71) erkek öğrencilerden (Ort. = 3.51, SS = 0.76) anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür, t(118) = 2.46, p = .015, d = 0.45. Farkın büyüklüğü Cohen ölçütlerine göre küçük ile orta arasındadır.”

Dikkat ederseniz cümle sonucu söylüyor, ama nedenini açıklamıyor. “Kızlar daha çalışkan olduğu için” türünden bir yorum tartışma bölümüne aittir. Veri normal dağılmıyorsa aynı karşılaştırma Mann-Whitney U testiyle yapılır; bu testin raporlama kalıbını Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis yorumlama yazımızda bulabilirsiniz.

Korelasyon tablosu nasıl hazırlanır ve yorumlanır?

İkinci alt problemimiz değişkenler arası ilişkiye bakıyor. Analiz Analyze → Correlate → Bivariate yolundan yapılır; üç değişken birlikte kutuya alınır, Pearson seçilir ve Flag significant correlations işaretlenir. SPSS’in ürettiği kare matris, tezde alt üçgen biçimine indirilir; böylece aynı katsayı iki kez yazılmaz.

Not. N = 120, kurgusal veri. * p < .05; ** p < .01; *** p < .001

Yorum cümlesi örneği: “Akademik öz yeterlik ile ders başarısı arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = .42, p < .001). Buna karşılık sınav kaygısı, hem öz yeterlik (r = −.27, p = .003) hem de ders başarısıyla (r = −.18, p = .049) negatif yönde zayıf ilişkilidir.”

Ancak burada iki noktaya dikkat edin. İlk olarak korelasyon nedensellik göstermez; “öz yeterlik başarıyı artırmaktadır” demek bu analizle savunulamaz. İkinci olarak .049 gibi sınırda bir değer “güçlü kanıt” diye sunulmamalıdır. Katsayının büyüklüğünü yorumlarken hangi ölçütü (örneğin Cohen’in .10, .30, .50 sınırları) kullandığınızı bir kez belirtmeniz yeterlidir.

Tez bulgular bölümünde yorum dili nasıl kurulur?

Bulgu cümlesinin iyi bir kalıbı vardır: yön, büyüklük ve istatistik. Önce farkın ya da ilişkinin yönünü yazın, sonra büyüklüğünü belirtin, en sonda istatistiği parantez içinde verin. Böylece okuyucu sayılara bakmadan da sonucu anlar. Özellikle uzun tezlerde bu kalıp, jürinin bulguları hızla taramasını sağlar.

• Hipotez sonucu: “Hipotez kanıtlanmıştır” yerine “H1 desteklenmiştir” yazın.
• Anlamsız fark: “Gruplar aynıdır” demek hatalıdır; bunun yerine “Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır” tercih edilir.
• Çok küçük p: “Çok anlamlı bir sonuç çıkmıştır (p = .000)” ifadesi düzeltilip “Fark anlamlıdır (p < .001)” şeklinde yazılır.
• İlişki dili: Korelasyonda “kaygı başarıyı düşürmektedir” gibi nedensel bir ifade kullanmayın; “kaygı ile başarı arasında negatif yönde ilişki vardır” deyin.

Zaman kipi de tutarlı olmalıdır. Türkçe tezlerde analiz sonuçları çoğunlukla “bulunmuştur”, “görülmüştür” gibi geçmiş zamanla, tablolardaki genel durum ise “Tablo 3’te görüldüğü gibi” gibi geniş zamanla anlatılır. Bir paragrafta “bulunmaktadır”, sonrakinde “bulunmuştu” yazmak okuyucuyu yorar. Benzer şekilde sayıların yazımında da tek bir düzen seçin: örneğin metinde on altındaki sayıları yazıyla, ölçüm değerlerini ve istatistikleri ise her zaman rakamla yazın. Bu küçük tutarlılıklar, danışmanınızın biçim düzeltmelerine harcadığı zamanı belirgin biçimde azaltır.

Ayrıca anlamlı çıkmayan bulguları gizlemeyin. Desteklenmeyen bir hipotez de bir bulgudur ve aynı düzende raporlanır. Jüri, yalnızca anlamlı sonuçların yazıldığı bir bulgular bölümünü çoğu zaman şüpheyle karşılar. Tezin diğer bölümleriyle bütünlük konusunda destek arıyorsanız tez yazım desteği sayfamıza da bakabilirsiniz.

Bulgular yazılırken en sık yapılan hatalar nelerdir?

Jüri ve danışman geri bildirimlerinde en sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:

• Etki büyüklüğünü atlamak: Yalnızca p değeri vermek, farkın pratik önemini göstermez. t testinde Cohen d, ANOVA’da kısmi eta kare, ki-karede Cramér V raporlanmalıdır.
• Tablodaki her sayıyı metinde tekrarlamak: Metin, tablonun özeti olmalıdır. En önemli bir iki değeri vurgulayın ve okuru tabloya yönlendirin.
• Tutarsız ondalık: Bir tabloda iki, diğerinde üç ondalık kullanmak dikkatsizlik izlenimi verir. Ortalama ve standart sapmada iki ondalık genellikle yeterlidir.
• Tablo numarasına atıf yapmamak: Her tabloya metinde “Tablo 2’de görüldüğü gibi” şeklinde en az bir kez değinilmelidir.
• Yöntemle uyumsuzluk: Yöntemde Mann-Whitney yazıp bulgularda t testi raporlamak, savunmada en çok soru getiren hatalardandır.
• Tartışmayı bulgulara karıştırmak: Literatür atıfları ve gerekçeler bu bölümde yer almaz.

Bunun dışında analiz aşamasındaki hatalar da bulgulara doğrudan yansır; bu yüzden tabloları yazmadan önce analiz dosyanızı bir kez daha gözden geçirin. Sonuç olarak iyi yazılmış bir tez bulgular bölümü sade, tutarlı ve doğrulanabilir olandır: her sayı bir tabloya, her tablo bir araştırma sorusuna bağlanır. Bu düzeni kurduğunuzda hem danışman düzeltmeleri azalır hem de savunmada sorulara hazırlıklı olursunuz.

Sık sorulan sorular

Bulgular bölümü kaç sayfa olmalı?
Sabit bir sayfa sayısı yoktur; uzunluk alt problem ve analiz sayısına bağlıdır. Önemli olan her araştırma sorusunun eksiksiz yanıtlanması ve gereksiz SPSS tablolarının teze taşınmamasıdır.

SPSS çıktısının ekran görüntüsünü teze koyabilir miyim?
Genellikle önerilmez. Enstitüler düzenlenebilir ve kılavuza uygun tablolar ister. Ham çıktıları saklamak isterseniz ek bölümüne koyabilirsiniz, ancak bunu da kılavuzunuzla teyit edin.

p değeri .000 çıkarsa nasıl yazılır?
SPSS çok küçük değerleri .000 olarak gösterir; ancak p hiçbir zaman sıfır değildir. Bu durumda p < .001 şeklinde raporlanır.

Anlamlı çıkmayan bulgular yazılmalı mı?
Evet. Desteklenmeyen hipotezler de aynı düzende, test istatistiği ve p değeriyle birlikte raporlanır. Bu bulgular tartışma bölümünde yorumlanır.

Bulgular bölümünde kaynak gösterilir mi?
Genellikle hayır; literatür karşılaştırması tartışma bölümüne aittir. Yalnızca kullandığınız bir yorum ölçütünü (örneğin etki büyüklüğü sınırlarını) belirtirken kısa bir atıf yapılabilir.

İlgili rehberler ve hizmetler

• Veri analizi raporu nasıl yazılır?
• Tezlerde grafik ve tablo kullanımı
• Normallik testi nasıl yapılır?
• Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis yorumlama